مخلوقات و مثل كلامى كه با موسى تكلّم فرمود و با حضرت رسالت ليلة المعراج اسفا البته جاى تأسف است چون مشتمل بر چندين معجزه كه جهات او را در مقدمه در مجلّد اول بيان كرديم و با اينكه مشركين و كفار عرب بهتر ميفهميدند جهات معجزه بودن او را لكن قساوت و حبّ جاه مانع قبول بود .
[ سوره الكهف ( 18 ) : آيه 7 ]
إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَها لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً ( 7 )
محققا ما قرار داديم آنچه بر روى زمين است زينت از براى زمين براى اينكه امتحان كنيم اهل زمين را كدام يك از آنها عملش بهتر است
إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الْأَرْضِ
از معادن و جمادات و نباتات و حيوانات و مياه زينة لها اسباب زينت و محل استفاده اهل زمين از مؤمن و كافر خوب و بد مطيع و عاصى عادل فاسق لنبلوهم براى امتحان آنها كه جميع آنها را امتحان قرار داديم غنى بغناء خود امتحان مىشود فقير به فقر خود اگر بر طبق دستور الهى مصرف كرد و غافل نشد و علاقهمند به اين زخارف نشد و از خدا و دين و احكام دينيّه دست برنداشت بلكه اينها را وسيله سعادت و رستگارى قرار داد و بتوسط اينها تحصيل آخرت كرد از بذل و احسان و اعمال صالحه اين مشمول
أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
هست و امّا اگر غرق دنيا شد و طغيان و سركشى و وسيله فسق و فجور قرار داد و بمال و جاه مغرور شد و دست از دين و آخرت برداشت حتى دعوى خدايى كرد و در مقام ظلم و تعدّى و كفر و ضلالت افتاد بعقوبت دچار مىشود و مكرر گفتهايم كه امتحانات الهى براى اين نيست كه بر خدا چيزى مخفى باشد بلكه بر خود بنده و بر ديگران معلوم شود و همين نحو كه خدا به اين نعم امتحان ميفرمايد ببلاها و مصائب و گرفتاريها هم امتحان مىكند
لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ
.
انفال آيهء 38 و حجة بر همه تمام شود