ميكنند
وَ هُمْ داخِرُونَ
خاضع و خاشع و ذليل در پيشگاه او هستند هذا ما عندنا و اللَّه العالم بحقائق الامور .
[ سوره النحل ( 16 ) : آيه 49 ]
وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ دابَّةٍ وَ الْمَلائِكَةُ وَ هُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ ( 49 )
و از براى خدا سجده ميكنند آنچه در آسمانها و در زمين از جنبندگان و جميع ملائكه و اينها استكبار نميكنند
وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ
لام اختصاص است يعنى سجده آنها اختصاص دارد به خدا براى غير خدا سجده نميكنند ، چنانچه مشركين براى اصنام خود سجده ميكنند
ما فِي السَّماواتِ
شامل شمس و قمر و ساير كواكب مىشود بدليل قوله تعالى :
وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ
الرحمن آيه 5 و قوله تعالى :
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبالُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَابُّ وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَ كَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذابُ
حج آيه 16 .
( اشكال ) بسيارى از حكماء و مفسّرين نظر به اينكه غير از جنّ و انس و ملك را ذى شعور نميدانند اين نمره آيات را حمل ميكنند بر سجده تكوينى يعنى تمام تحت قدرت الهى و مقهور مشيّت او هستند جواب اين حمل با اينكه خلاف ظاهر لفظ است خلاف صريح آيه مذكوره است كه ميفرمايد :
وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَ كَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذابُ
.
زيرا مقهوريت و تحت قدرت نسبت بكفّار و مشركين هم هست اختصاص ببعض دون بعض ندارد و آيه صريح است آن سجده كه مشركين امتناع ميكنند اين مذكورات حتى جمادات دارند كه سجده تشريعى باشد ، و همين دليل است بر اينكه تمام شعور و ادراك و تكليف دارند و آيات در اين باب بسيار داريم مثل آيه شريفه
تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ
بنى إسرائيل آيه 44 و آيات ديگر .
( اشكال ) اگر سجده اختصاص به خدا دارد كه لام اختصاص در للَّه دلالت داشت پس سجده ملائكه بآدم و سجده يعقوب و پسران بيوسف چه معنى دارد ؟ ( جواب ) سجده