دو صف از ملائكه كه طول صف از مشرق تا مغرب است عقب او نماز ميگذارند و ثواب آن در نامه عمل مصلى نوشته مىشود و مواردى در فقه داريم كه اذان و اقامه يا اذان تنها ساقط مىشود آن هم بنحو عزيمت يا رخصت على اختلاف و اين آگاهى از طرف خدا و رسول است كه هر دو فرمودهاند و مؤذن امير المؤمنين عليه السّلام است الى الناس كه جمع محلّى بالف و لام است شامل جميع افراد بشر مىشود تا آخر دنيا همه بدانند مؤمن و كافر
يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ
كه بمقتضاى اخبار يوم النحر كه روز عيد قربان دهه ذى الحجه بوده خلافا لبعض مفسرين كه گفتند روز عرفه بوده و از شواهد اين دعوى اينست كه روز عرفه حاج در صحراى عرفات بودند و اين اذان بالاى كعبه بوده موقعى كه آمده بودند براى طواف و سعى
أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
چنانچه در جاى ديگر ميفرمايد
إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ
الاية نساء آيه 51 .
وَ رَسُولِهِ
مرفوع على الابتداء و خبر آن محذوف شده يعنى و رسوله برىء ، و بعضى بنصب قرائت كردهاند و عطف باللّه دادهاند لكن سياهى معتبر است
فَإِنْ تُبْتُمْ
خطاب بمشركين است بعض مفسرين گفتند در اين مدت چهار ماه لكن تقييد در آيه نشده و وجهى هم ندارد مشرك و كافر در هر زمانى اگر اسلام آورد و از شرك و كفر توبه كرد از او قبول مىشود
فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ
در دنيا از قتل و ذهاب مال محفوظ ميماند و هم از فوائد اسلام بهرهمند مىشود و هم در آخرت از عذاب الهى نجات پيدا ميكنيد و هم بسعادت و فيوضات بهشت نائل ميشويد
وَ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ
تولى در اينجا بمعنى اعراض و پشت كردن است و بشرك باقى بودن
فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ
توهّم نكنيد كه ديگر بعد از فتح مكه بتوانيد عرض اندامى كنيد و جز خارى و خفت و ترس براى شما چيزى نيست و هر كجا دست آمديد كشته خواهيد شد چنانچه در آيه پنجم بيايد اين نسبت بدنياى