[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 64 ]
ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَلَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخاسِرِينَ ( 64 )
( سپس اعراض نموديد بعد از اخذ ميثاق پس اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود هر آينه از زيانكاران بوديد ) .
تولّى بمعنى استدبار ( پشت كردن ) كنايه از اعراض و مخالفت است و ( من بعد ذلك ) يعنى از اخذ ميثاق .
و از جمله
فَلَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ
استفاده مىشود كه اينها مستحق عذاب و خسران در اثر اعراض و مخالفت شدند ولى تفضل و رحمت الهى مانع از آن شد و حكمت اين تفضل امهال آنان بود تا موفق بتوبه شوند يا براى اينكه مؤمنينى كه در نسل آنها بودند بوجود آيند و غير اينها از حكمتهاى ديگر ، و مراد از رحمت اعطاء نعم الهى و دفع بليات و عقوبات دنيا و آخرت نسبت بهمهء آنها يا بعض آنها است و معنى خسران و زيان در ذيل آيه شريفه :
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثاقِهِ
الآية بيان شد « 1 »
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 65 ]
وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ ( 65 )
( و هر آينه بتحقيق شناختيد كسانى را كه در روز شنبه تجاوز نمودند پس گفتيم به صورت ميمونها شويد در حالى كه مطرودانيد ) علمتم بمعنى عرفتم است چه اگر علم يك مفعولى باشد ( مانند همين جا ) يعنى تعلق بذات شيئى بگيرد بمعنى عرف است ، و اگر دو مفعولى باشد يعنى تعلق باحوال و صفات شيئى بگيرد بمعنى علم ( دانست ) است . و اعتدوا بمعنى
هامش
( 1 ) . مجلد اول ص 482