لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا
برّ بكسر باء مصدر است و اسمى است كه شامل جميع خوبيها مىشود و در توسع در احسان بيشتر استعمال ميگردد و برّ بفتح باء صفة مشبهة بمعنى نيكوكار است ميفرمايد
وَ بَرًّا بِوالِدَتِي
« 1 » و از اسماء حسنى است
إِنَّهُ هُوَ الْبَرُّ الرَّحِيمُ
« 2 » و چنانچه گفتهاند و شايد از مفاد آيه نيز استفاده شود بعد از تحويل قبله تشاجراتى بين مردم از مسلمانان و يهود و غيره واقع شد و هر كدام توجه به قبله مورد نظر خود را نيكويى مىپنداشتند آيه شريفه نازل شد كه تنها توجه به طرفى برّ و احسان نيست بلكه اين امر يكى از موضوعاتى است كه محكوم به حكم الهى است و هر طرفى را كه او قبله قرار دهد هنگام عبادت به آن طرف بايد متوجه شد .
وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ
برّ چنانچه گذشت مصدر و اسم معنى است و من موصول و اسم شخص است و براى اينكه حمل درست آيد يا در مبتداء مضاف مقدر است يعنى و لكن ذو البرّ من امن باللّه ، و يا در خبر ، يعنى و لكن البر برّ من امن باللّه ، زيرا « من امن » بر نيست بلكه ايمان و ساير صفاتى كه در آيه ذكر مىفرمايد برّ است و ايمان به خدا شامل جميع مراتب توحيد و معرفت صفات و عدل مىشود زيرا اللَّه اسم ذاتى است كه مستجمع جميع صفات كمال و منزه از صفات امكان و نقص باشد و اين دو ركن ايمان را كه توحيد و عدل است شامل ميگردد «
وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ »
شامل اعتقاد بمعاد و خصوصيات آن كه ركن سوم ايمان است مىشود .
وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِيِّينَ
بيان ركن چهارم ايمان است كه ايمان بفرشتگان كه واسطه وحى و غيره ميباشند و ايمان بكتابهاى آسمانى كه حاوى
هامش
( 1 ) . سوره مريم آيه 32
( 2 ) . سوره طور آيه 28