اولئك عليهم لعنت اللَّه و الملائكة و الناس اجمعين يدخلون فى جهنم خالدين فيها
لا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذابُ
اين جمله ردّ بر كسانى است كه قائلند اهل عذاب پس از مدتى طبيعت آنها آتشى شده و ديگر از عذاب رنج نميبرند و اين عقيده مخالف صريح آيات و اخبار است مانند همين آيه و آيه شريفه :
كُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيْرَها لِيَذُوقُوا الْعَذابَ
« 1 » و غير اينها چنانچه در ذيل آيه شريفه
وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ
مفصلا بيان گرديد « 2 »
وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ
بعضى گفتند ينظرون از انظار بمعنى مهلت دادن است يعنى مهلت توبه به آنها داده نميشود و بعضى گفتند فترة در عذاب ندارند و مستمرا معذب خواهند بود و بعيد نيست كه مراد از نظر بمعنى توجه و نگاه رحمت باشد يعنى اينان مورد لطف الهى قرار نميگيرند چنانچه در آيه شريفه ميفرمايد :
أُولئِكَ لا خَلاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ
« 3 »
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 163 ]
وَ إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِيمُ ( 163 )
( و معبود شما معبود يكتاست و نيست معبودى جز او كه صاحب رحمت عامّ و خاصّ است ) اين آيه در مقام بيان توحيد است و در اثبات توحيد خداوند دانشمندان مسالكى اتخاذ و ادله اقامه نمودهاند حكماء از طريق لزوم تركيب كه متعدد بايد داراى ما به الاشتراك و ما به الامتياز باشد و از اينجهت تركيب لازم مىآيد و تركيب با واجب الوجودى منافات دارد . متكلمين از طريق قاعده تمانع
هامش
( 1 ) . سورة النساء آيه 59
( 2 ) . مجلد اول ص 282 - 301
( 3 ) . سوره آل عمران آيه 71