بنا بر اين ، آيه حيات بعد از موت يعنى حيات برزخى را براى شهداء اثبات مىكند و طبق آيات و اخبار بسيار اين زندگى در عالم برزخ براى همه مؤمنين مىباشد كه ارواح آنان بعد از مفارقت از بدن در قالبى شبيه اين بدن قرار گرفته و در آن عالم متنعم هستند تا قيامت بر پا شود و همچنين ارواح كفار بعد از مفارقت از بدن بقالب مثالى تعلق گرفته و در عالم برزخ معذب خواهند بود چنانچه ميفرمايد
حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّها كَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
« 1 » و در مجمع از تهذيب مسندا از يونس بن ظبيان نقل مىكند كه گفت خدمت حضرت صادق نشسته بودم فرمود مردم درباره ارواح مؤمنين چه ميگويند عرض كردم ميگويند در حوصله مرغهاى سبز در قنديلهاى عرشند ، فرمود :
« سبحان اللَّه المؤمن اكرم على اللَّه من ان يجعل روحه فى حوصلة طائر خضر يا يونس المؤمن اذا قبضه اللَّه صير روحه فى قالب كقالبه فى الدنيا فيأكلون و يشربون فاذا قدم عليهم القادم عرفهم بتلك الصورة التي كانت فى الدنيا
» و نيز ابو بصير روايت مىكند كه گفت از حضرت صادق عليه السّلام سؤال كردم از ارواح مؤمنين فرمود : «
فى الجنة على صور ابدانهم لو رأيته لقلت فلان
» و غير اينها از آيات و اخبار ديگر
بَلْ أَحْياءٌ
حيات بر چهار قسم است : حيات نباتى ، حيات حيوانى ، حيات انسانى ، حيات ايمانى :
حيات نباتى عبارت از همان قوه رشد و نموّ است كه مشترك بين نباتات و حيوان و انسان مىباشد و موت آن زوال اين قوه است و حيات حيوانى نيرويى است كه بواسطه آن حس و حركت ارادى واقع مىشود و آن مشترك بين حيوان و انسان
هامش
( 1 ) . سورة المؤمنون آيه 101