و « مثابة » اسم مكان از ثواب بمعنى رجوع است و مفسرين گفتند مراد رجوع به مكه است مرّة بعد مرّة و ثيّب نيز از همين ماده است و آن زنى است كه مكرر وطى شده باشد ولى ظاهر اينست كه چون بيت بايد محل رفت و آمد مسلمين جيلا بعد جيل باشد و هر سال بايد عدهء از مسلمانان به خانه كعبه مشرف شوند و آنجا را خالى نگذارند كه موجب نزول عذاب مىشود چنانچه صريح اخبار است لذا فرموده « بيت را براى مردم مثابة قرار داديم » و اين معنى مناسب با جعل تشريعى است كه مفاد آن وجوب است و معلوم است كه بر هر كس يك مرتبه بيشتر واجب نيست .
و مراد از « ناس » جميع افراد بشر از مسلم و كافر است كه حكم با شرائط مقرره بر همه واجب است .
و ( امنا ) عطف بر مثابة است كه مفعول جعل است همان جعل تشريعى يعنى واجب است بر هر كسى كه اين شرافت را براى كعبه حفظ كند و هر كس در آنجا مأمون باشد حتى اگر جانى محكوم بقتل به مسجد الحرام پناه برد تا از حرم خارج نشود نميتوان او را مجازات نمود و حتى حيوانات فى الجمله بايد از تعدى مصون باشند .
و چنانچه متذكر شديم مراد جعل تكوينى نيست زيرا بسيارى قتل و خونريزىها در حرم واقع شده كه با جعل تكوينى منافات دارد مانند قصه حجاج با ابن زبير و نحو اينها .
(
وَ اتَّخِذُوا )
فعل امر و معطوف بر ( اذكروا ) مقدّر است كه قبل از (
إِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ )
تقدير گرفته شد و همين قرائت سياهى است نه بفتح خاء معجمه چنانچه بعضى قرائت نموده و فعل ماضى گرفتهاند .
(
مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ )
مراد از مقام ابراهيم همان مقام معروف است كه