لَوْ لا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ
لولا از اداة تخصيص و بمعنى هلا است يعنى چرا خدا با ما تكلم نميكند ، اين افراد نادان توهم ميكردند كه هر كس قابليت دارد كه خدا با او تكلم نمايد لذا مىگفتند اين خدايى كه تو پيغمبر و رسول اويى چرا خودش با ما سخن نميگويد ؟ غافل از اينكه بسيارى از انبياء هم داراى اين موهبت نبودند و اين خصيصه حضرت موسى ( ع ) بود چنانچه ميفرمايد .
إِنَّا أَوْحَيْنا إِلَيْكَ كَما أَوْحَيْنا إِلى نُوحٍ وَ النَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَوْحَيْنا إِلى إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْباطِ وَ عِيسى وَ أَيُّوبَ وَ يُونُسَ وَ هارُونَ وَ سُلَيْمانَ وَ آتَيْنا داوُدَ زَبُوراً وَ رُسُلًا قَدْ قَصَصْناهُمْ عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَ رُسُلًا لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى تَكْلِيماً
« 1 » .
و اين موهبت به حضرت رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در شب معراج هم اعطاء شد و شايد در موارد ديگر هم بوده چنانچه در مقدمه در اقسام وحى ذكر شد .
و بالجمله تقاضاى تكلم خدا با بشر اگر از قبيل تكلم او با انبياء باشد هر كسى قابل و لايق اين معنى نيست و اگر از طريق عادى باشد ، آن هم محال است چنانچه واضح است و كلام خدا بمعنى ايجاد صوت است و چون صوت امر عرضيست محتاج بمعروض است بايد در جسمى مثل هوى يا درخت ايجاد شود و بر فرض اينكه ايجاد فرمايد در جسمى از كجا مىتوان فهميد كه اين كلام خدا است .
أَوْ تَأْتِينا آيَةٌ
مفسرين گفتند مراد از آية ، معجزه اقتراحى آنهاست مثل اينكه مىگفتند كوه صفا را طلا بگردان و امثال اينها و گرنه آيات معجزات بسيار از پيغمبر خدا صادر شده و مشاهده نموده بودند ، ولى به نظر ميرسيد كه سؤال آنها اين بوده كه خداوند آيتى به آنان عنايت فرمايد يعنى هم چنان كه به پيغمبر
هامش
( 1 ) . سوره النساء آيه 161