است و معنى و من اظلم ممن منع ذكر اللَّه فى المساجد و اين اختصاص به مسجد الحرام يا مسجدى كه در فناء مكه است يا بيت المقدس ندارد اگر چه مورد نزول مسجد الحرام باشد چنانچه از خبر مروى از حضرت صادق عليه السّلام است و همچنين اين حكم اختصاص بكفار قريش يا يهود و نصارى ندارد بلكه شامل هر كسى كه مانع عبادت خدا در مساجد شود از كافر و غير كافر شامل مىشود و همچنين اختصاص به زمان نبى صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ندارد بلكه اين حكم تا قيامت باقى است بلى مورد نزول آيه بقرينه ذيل آن كفار قريش ميباشند .
وَ سَعى فِي خَرابِها
خرابى مسجد بر چند قسم است ، يكى آنكه مسجد را منهدم نموده و از بين ببرند مانند مساجدى كه جزو خيابان و جاده كردند و يا تبديل به خانه و مغازه نمودند ، و ديگر آنكه مسلمانان را از دخول در آنها و عبادت منع كنند كه بالاخره منجر به خرابى مىشود و ديگر آنكه مساجد را مركز لهو و لعب و كسب و تماشا و امور نامشروع قرار دهند كه اين بر خلاف دستور شرع و نظر واقف است و از اينجهت به كلمه سعى فى خرابها تعبير فرمود نه كلمه يخربون ، تا اقدام بهر قسم خرابى و بهر وسيله و اسبابى كه باشد و لو به چند واسطه شامل شود .
أُولئِكَ ما كانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوها إِلَّا خائِفِينَ
جمله اگر چه به صورت خبر و نفى است ولى معنى آن نهى اكيد از دخول اين گونه اشخاص كه كفار و ساعيان در تخريب مساجدند مىباشد و بر مسلمين است كه از دخول آنان جلوگيرى نمايند .
اما جلوگيرى از دخول كفار براى اينكه نجسند و شيئى نجس نبايد داخل مسجد شود مخصوصا اگر موجب هتك حرمت آن بشود چنانچه در آيه شريفه ميفرمايد .