و سجده براى خدا بوده است نظير كعبه كه قبله مسلمين و بيت المقدّس قبله نصارى و يهود است .
و عدهاى به اين قول اعتراض كردهاند كه اگر آدم قبله ملائكه بود بايد اسجدوا بالى متعدى شود نه به لام يعنى بايد گفته شده باشد « اسجدوا الى آدم » همانطور كه مىگويى سجدت الى الكعبة و جواب دادهاند كه تعدى بلام هم صحيح است و در لسان عرب استعمال شده است چنانچه در اشعار حسّان بن ثابت آمده است :
ما كنت اعرف انّ الامر منصرف * عن هاشم ثم منها عن ابى حسن
أ ليس اوّل من صلّى لقبلتكم * و اعرف الناس بالقرآن و السنن « 1 »
عدهاى هم گفتهاند كه سجده ملائكه سجده شكر بوده بر اين نعمت بزرگ كه ايجاد خليفة اللَّه بوده است و باز به اين قول هم اعتراض شده كه با ظاهر آيه كه اسجدوا لآدم باشد منافات دارد و جواب دادهاند كه لام براى تعليل است يعنى سجده كنيد به علت وجود آدم و بعضى گفتهاند كه سجده در آيه به معناى مصطلح نيست و معناى آن اينست كه در برابر آدم تسليم باشيد و از او اطاعت كنيد و به همين معنى حمل كردهاند سجده گياه و درخت را در آيه شريفه
وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدانِ
« 2 » و علّت همه اين گفتارها اينست كه گفتهاند سجده مخصوص ذات اقدس حق است و بر غير خدا شرك در عبادت مىشود لكن تحقيق در مطلب اينست كه سجدهاى كه مختص به خدا است سجده
هامش
( 1 ) . من ندانستم كه امر خلافت از بنى هاشم از آن جمله از على رو گرداند آيا على اولين كسى نيست كه به قبله شما نماز خواند و از مردم به قرآن و آداب اسلامى آشناتر بود
( 2 ) . سوره الرحمن آيه 5