دارد ( دلالت اثر بر مؤثر ) كه هر كه بهرهء از خرد داشته باشد به آن حكم مىكند قابل شك است .
در مقام اثبات توحيد ميفرمايد
لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا
« 1 » كه در عين سادگى قاطعترين دليلى است كه حكما در اثبات توحيد ذكر نمودهاند و بدليل تمانع معروف است و تقرير فلسفى آن را در كلم الطيب ذكر نموده « 2 » و در محل خود نيز متعرض خواهيم شد و در مقام اثبات صفات مثل علم و قدرت و حكمت ميفرمايد
أَ لا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ
« 3 » و نيز ميفرمايد
أَ فَلا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ وَ إِلَى السَّماءِ كَيْفَ رُفِعَتْ وَ إِلَى الْجِبالِ كَيْفَ نُصِبَتْ وَ إِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ
« 4 » كه از عجائب و غرائب صنع و آثار حكمت كه در موجودات است استدلال بعلم و حكمت و قدرت و عظمت صانع مينمايد و درباره توحيد عبادتى ميفرمايد
اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ
« 5 » دليل بر معبوديت خدا را ربوبيت و خالقيت او قرار داده و باصطلاح تعليق حكم به وصف كرده كه مشعر بعلّيت است .
و درباره توحيد افعالى ميفرمايد
أَ فَرَأَيْتُمْ ما تُمْنُونَ أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخالِقُونَ
الى آخر الآيات فى سورة الواقعة « 6 »
هامش
( 1 ) . سوره انبياء آيه 22 ( اگر در زمين و آسمان خدايانى غير از خدا بود هر آينه زمين و آسمان فاسد ميشدند )
( 2 ) . مجلد اول صفحه 100
( 3 ) . سوره ملك آيه 14 ( آيا كسى كه آفريننده است دانا نيست ؟ و حال آنكه او داناى بدقايق امور آگاه از رموز آنها است )
( 4 ) . سوره غاشيه آيه 17 ( آيا نظر نميكنند بشتر كه چگونه آفريده شده و به آسمان كه چگونه برافراشته شده و بكوهها كه چگونه گمارده شده و به زمين كه چگونه گسترده شده )
( 5 ) . ( عبادت كنيد پروردگارتان را كه شما را آفريده )
( 6 ) . سوره واقعه از آيه 58 تا آيه 72 .