دوّم از جهت استدلالات عقلى : پيغمبر اسلام صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در عصرى قيام نمود كه سراسر جهان بويژه قسمت جزيرة العرب را ظلمت جهل و ضلالت فرا گرفته و معارف حقّه و علوم الهى بكلّى از ميان جامعه رخت بربسته ، شرك و بتپرستى و خرافات و موهومات جانشين توحيد و خداپرستى و حقايق و معقولات شده بود در چنين زمانى نبى اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم نداى توحيد و خداپرستى را بلند نمود و با استدلال و برهان بطرزى ساده و آسان و در كمال احكام و اتقان حقايق را براى مردم بيان فرمود بطورى كه عوام با فطرت ساده و سليم خود به خوبى دريابند و خواصّ خدشه و اشكالى در طريق استدلال آن نيابند .
دانشمندان و فلاسفه بزرك پس از سالهاى متمادى كه رنج و زحمت تحصيل دانش را بر خود هموار نموده و معلّمين متعدد و كتب علمى و فلسفى مختلف را مطالعه نموده و كتابى در يكى از فنون مينگارند و درباره موضوعات متنوع آن استدلال مينمايند كمتر دليلى ديده مىشود كه در عين دشوارى و پيچيدگى مورد خدشه و ايراد آيندگان قرار نگيرد ، و با توجه به اينكه پيغمبر اسلام صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم معلّمى نديده و كتابى نخوانده و با دانشمندان و علماء معاشرتى نداشته هر عاقلى حكم مىكند كه اين علوم و معارف را از سرچشمه علم الهى كه از هر شائبه جهل و خطاء مصون است اخذ فرموده
إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى عَلَّمَهُ شَدِيدُ الْقُوى
« 1 » ملاحظه كنيد در مقام اثبات صانع بچه طرزى بديع و آسان استدلال مينمايد
أَ فِي اللَّهِ شَكٌّ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
« 2 » در عين اينكه موضوع را بديهى تلقّى مىكند دليل آن را ذكر نموده ميفرمايد آيا امرى كه دليلى به اين سادگى و محكمى
هامش
( 1 ) . سوره النجم آيه 4 ( آنچه ميگويد نيست مگر وحيى كه به او الهام شده ، آموخته است به او شديد القوى
( 2 ) . سوره ابراهيم آيه 11 ( آيا در خدا كه خالق آسمان و زمين است شكى هست )