يا ايّها النبى خطاب مىشود در جاى ديگر يا ايها المزمّل و در جاى ديگر يا ايّها المدّثر و همچنين در هر جايى مناسب آن مقام بحضرتش خطاب ميگردد ، در تشبيهات و تمثيلات قرآن باندازهء رعايت مناسبت بين مشبّه و مشبّه به و ممثّل و ممثّل به شده كه هر بينندهء را متعجّب ميسازد در يك جا بلعم باعورا و هر كه منع و زجر الهى و ترك آن و دريافتن آيات الهى و جدا شدن از آنها به حال او يكسان بوده و در هر صورت دنبال هواى نفس برود بسگ مثل زده است كه اگر بر او حمله كنى زبان از دهان بيرون مىكند و اگر او را رها كنى باز چنين كند
فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ
« 1 » و در جاى ديگر يهود را كه كتاب الهى را فرا گرفته و به آن عمل نكردند بخرى كه بر آن كتابها بار كرده باشند تشبيه نموده ميفرمايد
مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً
« 2 » و در جايى مثل كسانى كه غير خدا را ولىّ خود قرار ميدهند بعنكبوت زده ميفرمايد
مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِياءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ
« 3 » و غير اينها از تمثيلات ديگر ، و بالجمله هر قسمتى از قرآن را كه بررسى كند عجائب و غرائبى از فصاحت و بلاغت درك مىكند كه باصطلاح اهل فن « يدرك و لا يوصف » ادراك مىشود ولى نميتوان توصيف نمود « 4 »
هامش
( 1 ) . سوره اعراف آيه 176
( 2 ) . سوره جمعه آيه 5
( 3 ) . سوره عنكبوت آيه 41
( 4 ) . موقعى فكر ميكردم كه چرا خداوند در قصص موسى و هارون ، فرعون و هامان و قارون را اسم ميبرد و در قصص ابراهيم و هود و صالح مثل نمرود و شداد و غيره را اسم نميبرد سپس برخورد نمودم به اينكه فصاحتى كه در اسم آنها هست در اين اسماء نيست و شايد تسميه اينها از اينجهت باشد