خلق را بتقدير تفسير نموده است و گفته است :
« فالخالق هو المقدّر لما يوجده و الباره هو المميّز بعضه عن بعض بالاشكال المختلفة و المصوّر الممثّل » « 1 » و استشهاد كرده بكلام ابو حامد غزالى كه گفته است : « قد يظن ان الخالق و البارئ و المصور الفاظ مترادفة و ان الكلّ يرجع الى الخلق و الاختراع و ليس كذلك بل كلّما يخرج من العدم الى الوجود مفتقر الى تقديره اولا و الى ايجاده على وفق التقدير ثانيا والى التصوير بعد الايجاد ثالثا » « 2 » و نيز در باب خير و شر گفته است « المراد خلق تقدير لا خلق تكوين و معنى خلق تقدير نقوش فى لوح المحفوظ و معنى خلق تكوين وجود الخير و الشرفى الخارج و هو من فعلنا و مثله ان اللَّه خلق السعادة و الشقاوة » « 3 » و علاوه بر اينكه بين دو كلام او تناقض مىباشد خلاف ظاهر هم هست زيرا مراد از خالق مسلّما موجد است نه مقدّر و مراد از بارء مخترع است كه بدون سابقه باشد و مراد از مصوّر اعطاء صور جنسيه بماهيّات صرفه و صور نوعيّه ( كه عبارت از فصول مميزه و صور شخصيه كه از عوارض خاصه باشد ) مىباشد زيرا الشيء ما لم يتشخص لم يوجد و درباره خير و شر هم در باب جبر و تفويض گفتهايم كه فعل صادر از عبد از
هامش
( 1 ) . خالق تقدير كننده موجودات و بارء جدا كننده بعضى از موجودات از بعض ديگر باشكال مختلف و مصور صورت دهنده است
( 2 ) . بعضى گمان كردهاند كه خالق و بارء و مصور مترادفند و همه برگشت بخلق و اختراع مىكند لكن اينطور نيست بلكه هر چه كه از عدم موجود شود اولا بتقدير و ثانيا بايجاد بر حسب تقدير و ثالثا به تصوير بعد از ايجاد
( 3 ) . مراد خلق تقدير است نه خلق تكوين و معنى خلق تقدير نقشهائيست در لوح محفوظ و معنى خلق تكوين بودن خير و شر است در خارج و آن از كرده ماست و مثل آن است كه خدا سعادت و شقاوت را خلق كرد