و ظلم بمعنى خاص عبارت از ندادن حق صاحبان حقوق است مقابل عدل كه بمعنى اعطاء حق هر صاحب حقى است و ذوى الحقوق بسيارند ، از آن جمله 1 - خداى متعال كه اگر بنده در مقام بندگى او كوتاهى كند ظلم نموده و اشاره به همين معنى است آيه شريفه
إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ
« 1 » 2 - پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و ائمه اطهار و علماء و ذرارى رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم 3 - سايرين از صاحبان حقوق از پدران و مادران و فرزندان و شوهران و زوجات و خويشاوندان و همسايگان و مطلق مؤمنين بلكه كفار كه حق هدايت دارند حتى حيوانات و آيات و اخبار در مذمت ظلم بسيار است كه بقسمتى از آنها در ذيل آيه شريفه
يُخادِعُونَ اللَّهَ
الآية اشاره نموديم « 2 » و تركهم يعنى خلّاهم و ترك و طرح و تخليه قريب المعنى مىباشند و ترك در اينجا بمعنى عدم ايجاد فعل است چنانچه گويند فلانى تارك الصلاة است و معنى آيه اينست كه خداوند آنان را اعانت نميكند و بخودشان واميگذارد چنانچه از حضرت رضا عليه السّلام در تفسير آيه وارد شده است « 3 » و يبصرون از ابصار است و ابصار بمعنى ديدن است و مبصر و بصير از صفات حضرت بارى و بمعنى عالم بمبصرات است چنانچه سميع بمعنى عالم بمسموعات مىباشد و انسان داراى دو بصر است يكى ظاهرى و ديگرى باطنى ، بصر ظاهر عبارت از همين چشم سر است كه با وجود اسباب و شرايط و عدم موانع به آن ميتوان ابصار نمود اسباب آن عبارت از حيات حيوانى ، حس مشترك ، وجود و صحت آلات و طبقات مختلفه آن ، و وجود نور و روشنايى شرط آن تقابل با مبصرات ، و موانع آن حجاب و ظلمت و بعد و نحو اينها مىباشد
هامش
( 1 ) . سوره لقمان آيه 12
( 2 ) . صفحه 323
( 3 ) . حديث منقول از حضرت رضا ع قريبا ذكر خواهد شد