كوتاهى در تحصيل هر يك از اعتقادات حقه يا متخلّق شدن بهر يك از اخلاق رذيله و يا ترك نمودن هر يك از فرائض دينى يا مرتكب شدن هر يك از معاصى منحرف شدن از طريق هدايت و اختيار راه ضلالت و خريدن ضلالت بهدايت است ولى البته مراتب آن مختلف است و اعلا مراتب آن نفاق است كه مصداق اتمّ آيه شريفه مىباشد و تنها معصومين كه طرفة العينى از متابعت عقل و شرع خارج نشدهاند از مصداق اين آيه خارجند
« مطلب سوم »
چنانچه دنيا مزرعه و محل كشت است و حاصل آن را آدمى در آخرت درو خواهد نمود ، و از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت شده كه فرمود
« الدنيا مزرعة الاخرة » « 1 »
همين طور دنيا بازار تجارت و كسب است و كاسب و تاجر اين بازار انسان ، و سرمايه او عمر ، و اعضاء تجارتخانه او ، اعضاء هفتگانه ( چشم ، گوش ، زبان ، دست ، پا ، شكم ، عورت ) سرپرست اين اعضاء قلب و روح آدمى ، و شغل و كار اعضاء اطاعت و عبادت و بندگى ، و يا مخالفت و معصيت و سركشى ، ربح اين تجارت ، مثوبات دنيوى و اخروى و سعادت و خوشبختى ، و خسران آن عقوبات و عذابهاى دنيوى و شقاوت و بدبختى است و در آيات قرآن به اين تجارت اشارة شده است مانند آيه شريفه
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ
« 2 » ( اى مؤمنان آيا شما را بتجارتى كه شما را از عذاب دردناك نجاتتان دهد راهنمايى كنم ؟ ) و غير اين از آيات ديگر .
و وظيفه آدمى اينست كه با نفس و اعضاء چهار معامله كند : مشارطه ، مراقبه ، مرابطه ، محاسبه .
هامش
( 1 ) . جامع السعادات
( 2 ) . سوره صف آيه 10