بنا بر اين غرض اصلى از خلقت جميع موجودات ايمان انسان و بمدارج كمال و ترقّى و تعالى رسيدن اوست و انبياء و اولياء و داعيان الى اللَّه چون اين غرض الهى را تعقيب ميكنند بزرگترين عبادتها را بجاى آورده و مشمول بهترين اجرها و موهبتهاى ربوبى ميباشند
« مطلب دوم در معنى ناس »
در ذيل آيه شريفه
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا
الاية معناى ناس را از جهت لغت و مبدء اشتقاق آن را ذكر نموديم و چنانچه اشاره نموديم انسان مركّب از دو جنبه است يكى جنبه جسمانى حيوانى كه جنس مشترك او با ساير حيوانات است و ديگر جنبه روحانى ملكوتى كه فصل مميّز او از حيوانات و موجودات جسمانى ديگر است و آن بمنزله صورت « 1 » مىباشد و چنانچه در حكمت مبرهن شده شيئيت شيء به صورت است نه بماده و ماده بدون صورت تحققپذير نيست ، پس انسانيت انسان بتقويت جنبه ملكوتى اوست و هر چه اين جهت را نيرو بخشد و قوى گرداند بحقيقت انسانيت نزديكتر شده و مفهوم انسان بر او صادقتر است ، و اگر جنبههاى حيوانى را تقويت كند و بآنطرف متمايل شود شايسته همان نام و همان مقام خواهد بود و در تيپ سباع يا بهائم يا شياطين مقرّ و مقام خواهد داشت بنا بر اين مراتب انسانيت به اندازه سير مدارج ترقّى و تكميل روح است و انسان كامل و مصداق اتمّ آن كسى است كه روحش در اعلى مرتبه كمال باشد و از اينجا مفاد حديثى كه منسوب بزين العابدين عليه السّلام است معلوم ميگردد
هامش
( 1 ) . فرق جنس با ماده و همچنين فصل با صورت در حمل است كه جنس قابل حمل بر فصل و بر عكس مىباشد ولى ماده قابل حمل بر صورت نيست گفته مىشود بعض الحيوان ناطق و كل ناطق حيوان ولى گفته نميشود بعض المادة صورة و بالعكس و باصطلاح فرق در لا به شرطى و به شرط لايى است يعنى جنس لا به شرط است و با هزار شرط جمع مىشود ولى ماده به شرط لاست يعنى عدم حمل ، چنانچه فصل نيز لا به شرط است ولى صورت به شرط لا مىباشد