نقل و انتقال و تصرف و ملكيّت نشود ، و فساد زرع بمعنى ضايع و تباه شدن دانه يا مراحل بعد از آن است و همچنين فساد خوراكيها و آشاميدنيها و چيزهاى ديگر هر - كدام بحسب خود آنهاست و فساد قلب عبارت از حالتى است كه بواسطه امراض قلبيه براى انسان پيدا مىشود كه ديگر بمواعظ شافيه متّعظ ، و بهدايات الهيه مهتدى ، و بمحامد اخلاق متخلّق نميگردد ، و فساد قلب غير از مرض قلبى است زيرا مرض قابل معالجه است و فساد قابل صلاح نيست مگر بقلب ماهيت .
و افساد در ميان مردم يكى از معاصى بسيار بزرگ است چنانچه اصلاح بين مردم از بزرگترين عبادات بشمار ميرود از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت شده كه فرمود
« افساد ذات البين هى الحالقة » « 1 »
( ايجاد فساد در ميان مردم از بين برنده دين است ) و در وصاياى على عليه السّلام بحسنين عليهما السلام است كه از قول رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ميفرمايد
« اصلاح ذات البين افضل من عامّة الصلاة و الصيام » « 2 »
( اصلاح در ميان مردم بهتر از يك سال نماز و روزه است ) و افساد در زمين كه مقصود آيه است عبارت از ايجاد چيزهايى است كه بر اهل زمين ضرر داشته باشد ، يا ضرر دينى كه اضلال و گمراه نمودن مردم است يا القاء نقار و عداوت در ميان آنها كه همان افساد ذات البين است يا ضررهاى ديگر از قبيل ظلم و اذيّت و غيبت و تهمت و نمّامى و سعايت و امثال اينها ، و ايجاد حرب و احداث فتنه و كشف سرّ و اذهاب مال و هتك عرض و آبرو و نظائر اينها نيز از مصاديق افساد است كه هر كدام از معاصى بزرگ است و آيات و اخبار در مذمّت و عقوبت آنها وارد شده و جمله
« لا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ »
شامل همه اينها مىشود .
هامش
( 1 ) . جامع السعادات
( 2 ) . نهج البلاغة جزء سوم