« توضيح »
ممكن است توهم شود كه در بسيارى از امور احتياج بنبىّ و نزول وحى نيست بلكه عقل مستقلا درك مىكند مانند بسيارى از عقايد كه براهين عقلى مستقلّ يا غير مستقلّ بر آنها قائم است چون وجود صانع و توحيد و بسيارى از صفات او و لزوم ارسال رسل و نصب حجّت و امام و شرايط و موانع آنها و ثبوت معاد فى الجمله و مانند بسيارى از اخلاق فاضله يا اخلاق رذيله و حسن اطاعت و قبح معصيت و امثال اينها ، براى دفع اين توهم گوئيم درست است بسيارى از عقائد بر طبقش برهان عقلى قائم است ولى پى بردن بمقدمات برهان ، كار هر عقلى نيست و چه بسا عقول فحول از حكماء و دانشمندانى كه دستشان از مكتب انبياء كوتاه بوده در همين امور بخطا و اشتباه رفته تا چه رسد به ديگران و همچنين اخلاق گر چه حسن و قبحش فى الجمله نزد عقل ثابت است لكن پى بردن بجميع محاسن و قبائح و فوائد و مضارّ دنيوى و اخروى آنها و مثوبات و عقوبات مترتبه بر آنها از حيّز ادراك عقل بطور استقلال خارج است و نسبت بعبادت و معصيت منتها درك عقل يك درك كلّى و فى الجمله است و تمام جهات آن را نميتواند درك كند .
( مقام سوم )
در بيان و ما انزل من قبلك : مقصود از
« ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ »
جميع امورى است كه بر انبياء سلف از حضرت آدم عليه السّلام تا عيسى عليه السّلام نازل شده ، و در بعض اخبار عدد انبياء صد و بيست و چهار هزار ذكر شده و در ميان آنها پنج نفر اولو العزم بودهاند نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى و محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و عليهم السّلام « 1 »
هامش
( 1 ) . چنانچه از حديث زيارت شب نيمه شعبان و شب بيست و سيم رمضان استفاده مىشود