به ياد من باشى ) كه در اين آيه غايت و نتيجه نماز را توجه بمعبود و متذكر بودن او در هر حال شمرده است و نيز ميفرمايد
فَوَيْلٌ لِلْمُصَلِّينَ الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ
« 1 » ( واى بر نمازگزارانى كه از نمازشان غافل ميباشند ) در اين آيه مذمت فرمود از نماز گذارانى كه از نمازشان غافلند يعنى توجه بغايت و نتيجه و روح نماز ندارند و نيز ميفرمايد
لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ
« 2 » ( به نماز نزديك نشويد و حال آنكه مست باشيد تا اينكه بدانيد چه مىگوييد ) كه بقرينه جمله « حتى تعلموا ما تقولون » ميتوان سكر و مستى را عامّ گرفت كه شامل همه مستيها ( مستى دنيا ، مال ، هواها و شهوات نفسانى و غيره ) شود و در مذمّت منافقين ميفرمايد
وَ إِذا قامُوا إِلَى الصَّلاةِ قامُوا كُسالى
« 3 » ( هر گاه براى نماز به پا ميشوند ، بكسالت و بيحالى به پا ميشوند ) و نيز ميفرمايد
وَ لا يَأْتُونَ الصَّلاةَ إِلَّا وَ هُمْ كُسالى
« 4 » ( نماز را بجا نميآورند مگر در حالى كه ايشان كسل و بىحالند ) و غير اينها از آيات ديگر و از پيغمبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت شده « 5 » كه فرمود
« لا ينظر اللَّه الى صلوة لا يحضر الرجل قلبه مع بدنه »
خداوند توجّه نميكند به نمازى كه كه انسان قلبش را با بدنش حاضر ننمايد و در حديث ديگر « 6 » ميفرمايد
« ليس من عبد يقبل بقلبه على اللَّه فى صلوته و دعائه الّا اقبل اللَّه عليه بقلوب المؤمنين و ايّده مع مودّتهم ايّاه بالجنّة »
( هيچ بندهاى نيست كه بقلبش در نماز و دعاء به خدا روى آورد جز اينكه خداوند دلهاى مؤمنين را به او متوجه نمايد و با دوستى ايشان وى را در بهشت تاييد كند )
هامش
( 1 ) . سوره ماعون آيه 4 و 5
( 2 ) . سوره نساء آيه 46
( 3 ) . سوره نساء آيه 41
( 4 ) . سوره توبه آيه 54
( 5 ) . جامع السعادات فى آداب الباطنية للصلوة
( 6 ) . جامع السعادات فى آداب الباطنية للصلوة