و اقامه از قيام است و قيام را به نماز نسبت ميدهند مانند « قد قامت الصلاة » و اقامه را به نمازگزار ، مانند « قد اقمت الصلاة » و قيام داراى معنى جامعى است و اصل آن بمعنى انتصاب و راست شدن و به پا ايستادن و در هر معنايى كه استعمال مىشود بواسطه ملازمت و مناسبتى است كه عادة بين آن معنى و معنى اصلى مىباشد مثل اينكه قيام اطلاق بر ذات حقتعالى مىشود
هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ
« 1 » و
شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ قائِماً بِالْقِسْطِ
« 2 » كه بمعنى حفظ و تربيت و تدبير و مراقبت و قدرت و تسلّط بر اشياء است و بر حضرت مهدى عجل اللَّه تعالى فرجه در اخبار قائم اطلاق شده براى اينكه ايستاده و آماده براى ظهور و قيام بامر امامت است و بر مردمان صالح كه در امر ايمان و اطاعت ثابت و راست و پابرجا ميباشند اطلاق مىشود
مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ أُمَّةٌ قائِمَةٌ
« 3 » و بر اولياء اطفال كه مراقبت اموال و رسيدگى به كارهاى آنها ميكنند قيّم گفته مىشود و بر تسلط مردان بر زنان گفته مىشود
الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ
« 4 » و بر تشكيل بازار و رواج آن قيام اطلاق مىشود چنانچه در حديث است « 5 »
« لو لا ذلك لما قام للمسلمين سوق » .
و بر راست و بپاشدن آسمان و زمين نيز گفته مىشود
وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ تَقُومَ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ بِأَمْرِهِ
« 6 » و بر روز رستاخيز نيز اطلاق ميگردد
يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِينَ
« 7 » و بر دين نيز گفته مىشود
دِيناً قِيَماً
« 8 »
هامش
( 1 ) . سوره بقرة آية الكرسى
( 2 ) . سوره آل عمران آيه 16
( 3 ) . سوره آل عمران آيه 110
( 4 ) . سوره نساء آيه 38
( 5 ) . فرائد باب حجيت يد مسلم
( 6 ) . سوره روم آيه 24
( 7 ) . سوره مطففين آيه 6
( 8 ) . سوره انعام آيه 162