ميرود و كسى كه شراب ( مسكر ) بياشامد از ايمان بيرون ميرود و كسى كه يك روزه ماه رمضان را عمدا افطار كند از ايمان بيرون ميرود ) و از همين جهت در كثيرى از اخبار عمل را جزو ايمان بلكه همه ايمان ميدانند چنانچه در كافى از جميل بن دراج روايت مىكند كه گفت از حضرت صادق عليه السّلام از ايمان سؤال كردم پس فرمود شهادت ان لا إله الّا اللَّه و انّ محمدا رسول اللَّه ،
قال قلت أ ليس هذا عمل ؟ قال بلى قلت فالعمل من الايمان ؟ قال لا يثبت الايمان الّا بالعمل و العمل منه »
( شهادت دادن به اينكه معبودي جز خدا نيست و اينكه محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرستاده خداست راوى گويد گفتم آيا اين عمل نيست ؟ فرمود آرى عمل است ، گفتم پس عمل از ايمان است فرمود ايمان براى مؤمن ثابت نميشود مگر به عمل و عمل جزو ايمان است ) و نيز در كافى « 1 » در ضمن حديث مفصّلى كه از حضرت صادق عليه السّلام روايت مىكند در جواب سؤال راوى كه ميگويد خبر ده مرا از ايمان كه آيا قول است با عمل يا قول است بدون عمل ؟ ميفرمايد
« الايمان عمل كلّه و القول بعض ذلك العمل »
( ايمان همه آن عمل است و قول و گفتار قسمتى از اين عمل است ) و بحث ديگرى است كه آيا ايمان بمعرفت و شناختن جميع معارف و حقايق دينى محقق مىشود يا بمعرفت بعضى دون بعضى نيز تحقق مييابد ؟ و تحقيق اينست كه معارف و حقايق دينى بر دو قسم است :
قسم اول امورى است كه تا انسان آنها را نشناسد و معتقد نشود ايمان وى تحقق نمييابد مانند اصول پنجگانه و ضروريات دين و مذهب قسم دوم تفصيلاتى در اكثر اصول مذكور است كه آنها نيز بر دو قسم است :
1 - امورى كه هر چه بيشتر درباره آنها تفكّر و تدبّر شود موجب كمال ايمان ميگردد مانند شناختن صفات بارى و تدبر و تفكر در آيات الهى و شناختن
هامش
( 1 ) . كتاب الايمان و الكفر باب ان الايمان مبثوث لجوارح البدن كلها