مع الزاء النازى « 1 »
اسپروز
- [ بكسر همزه و سكون سين مهمله و فتح باء فارسى و ضم راء مهمله ] نام كوهيست .
مثالش شهنامه :
بيت
انگز
- « 2 » [ بفتح « 3 » همزه و ضم كاف فارسى ] در نسخهء ميرزا بيلى بود كه زمين را به آن هموار كنند . و در مؤيد آلتى است كه بدان پيل را رام كنند . شاعر گويد در تعريف پيل :
بيت
تو گوئى كه طورست و موسى مهابت * بجاى عصا انگز مار پيكر
مهابت بهندى پيلبانرا گويند .
افراز
- [ به وزن انداز ] بمعنى بالا باشد .
مثالش استاد لبيبى گويد :
شعر
ز بس رفعتش شاهباز خرد * نيارد برافراز او بر پرد
و بمعنى بلند گرداننده و امر ببلند كردن نيز آمده به اين دو معنى ابو عاصم فرمايد :
شعر
اى در همه علمها سرافراز * دايم ز جهانيان سرافراز
« 4 » و در فرهنگ بمعنى جمع نيز آمده . اسفرنگى گويد :
بيت
روح اقسام شادمانى را * از پى بزم تو كند افراز
و بمعنى گشاده و بسته و بمعنى پيش و نزديك نيز آورده * اوراز نيز گويند .
آواز
- « 5 » معروف و بمعنى گفتار بلند نيز باشد . مثالش امير حسينى سادات گويد :
شعر
گر دورترى بگويم آواز * شايد كه درم به خود كنى باز
و حكيم فردوسى نيز فرمايد :
شعر
بآواز گفتند ما بندهايم * بامر تو يكسر سرافكندهايم
ازيز
- [ زاء اول نيز معجمه به وزن مويز ] در فرهنگ بمعنى بانگ و فرياد باشد . مثالش اين بيت مولوى آورده :
شعر
زين سبب كز غيرت و بانگ كنيز * مادر فرزند دارد صد ازيز
اين « 6 » لغت در عربى نيز به نظر رسيده بمعنى بانگ رعد و صداى جوش ديگ .
انگيز
- « 5 » يعنى بر شوراننده و پيدا كننده و امر به اين معنى نيز باشد . مثال معنى اول مولوى فرمايد :
شعر
بىنور نور افروز او ، اى چشم من چيزى مبين * بىجان جان انگيز اواى جان من روجان مكن
مثال معنى دوم سراج الدين راجى گويد :
بيت
پس بمهميز خار خارانگيز * مركب باد سير را انگيز
معنى اول نيز ازين بيت ظاهرست و بمعنى قيام آلت رجوليت نيز آيد و به عربى نعوظ گويند مثال اين معنى يوسفى « 7 » طبيب گويد :
بيت
گر بانگيز توره يا بد فتورى چند روز * به كه از لحم كبوتروز نخود سازى غذا
آبريز
- [ به وزن خاكريز ] متوضا باشد .
مثالش حكيم سوزنى گويد :
هامش
( 1 ) « س » : مع التاء التازى ؛ « ن » : مع الزاء .
( 2 ) « ن » : ( در هر دو مورد ) و « س » و « ط » ( در مورد دوم ) :
انگژ .
( 3 ) « س » « الف 2 » : بفتح و ضم همزه ( متن از برهان قاطع است ) .
( 4 ) از اينجا تا علامت ستاره از « س » است .
( 5 ) اين لغت از « س » است .
( 6 ) از اين پس تا پايان مطلب از « س » است .
( 7 ) اصل : توسفى . ( متن تصحيح قياسيست )