سرشاح : سر چوبها « 1 » باشد كه از اطراف خانه نمايد « 2 » و عرب آن را « مخرجه « 3 » » گويد . ابو نصر « 4 » گفت :
بيت
افراز خانهام ز پى بام « 5 » پوششش « 6 » * هر خم « 7 » به خانه اندر سر شاخ و تير بود
در زير او بسوختم « 8 » افسوس نامدم « 9 » * افسوس از آن همه گزر و ترف و سير « 10 » بود « 11 »
سنگلاخ : زمين « 12 » سنگستان باشد . عنصرى گفت
بيت
زمينى « 13 » همه روى او سنگلاخ * بديدن درشت « 14 » و بپهنا فراخ
و فرخى گفت :
بيت
بر سنگلاخ دشت فرود « 15 » آمدى خجل * اندر ميان خاره « 16 » و اندر ميان خار « 17 »
فصل شين « 18 »
شخ « 19 » : زمينى « 20 » سخت باشد در دامن كوه و دره « 21 » نيز گفتهاند « 22 » و عرب « شعب » گويد « 23 » .
[ بوشكور گويد ] « 24 » :
بيت
خراميدن كبك بينى بشخ * تو گويى ز ديبا فگنده است نخ « 25 »
و ديگرى گفت :
بيت
بار دگر تازه گشت عرصهء بستان * شخ تل ياقوت شد ز لالهء نعمان « 26 »
و حكيم انورى گفت :
بيت
ميوهها سر در كشند از شدت سرما « 27 » بشاخ * ماهيان « 28 » بيرون فتند از جوشش « 29 » دريا بشخ « 30 »
شكوخ : آن باشد كه پاى « 31 » به چيزى در افتد و مردم بسر درآيند گويند كه « 32 » : « فلانكس بشكوخيد » « 33 » يعنى بسر در آمد .
كسائى گفت و بروايتى ديگر رودكى گفت « 34 » : بيت
چون بگردد پاى او از پايدان « 35 » * خود شكوخيده « 36 » نماند « 37 » همچنان
هامش
( 1 ) - ط / ك جوبها
( 2 ) - ك : خانها نماند / د : سر چوبها باشد كه بام خانها بدان پوشند و از درخت خانه زياده همىآيد
( 3 ) - ط : محرحه / د : مخرچه ( بقسمى نوشته شده كه « مخرفه » هم توان خواند با سه نقطه در زير فاء ) / ك : مخوجه
( 4 ) - « متن لف 77 » : كسائى
( 5 ) - « لف » بام و
( 6 ) - ط : پوشش / د : پوششاش
( 7 ) - د : هر چه / « متن لف 77 » : « هرچم » و در حاشيه : هم خود
( 8 ) - ط : بسوختم
( 9 ) - د : « افسوس نامدم » ندارد
( 10 ) - ط : كذر و ترت سير
( 11 ) - ك : اين دو بيت و گويندهء آن را ندارد
( 12 ) - ك : « زمين » ندارد
( 13 ) - د : زمين
( 14 ) - ط : بديدند در دشت
( 15 ) - د : فرو
( 16 ) - ط : خارهء
( 17 ) - ك : دو شاهد را ندارد .
( 18 ) - ك : عنوان را ندارد
( 19 ) - ك : شخ
( 20 ) - ك : زمين
( 21 ) - د : درره
( 22 ) - ط :
خوانند
( 23 ) - ك : از « در دامن » تا آخر عبارت را ندارد
( 24 ) - ط / ك : داخل قلاب را ندارد ( نقل از « لف 78 » )
( 25 ) - ط : يخ / ك : تخ
( 26 ) - د : شاهد اول و دوم را ندارد
( 27 ) - د : گرما
( 28 ) - ط :
ماهى آن
( 29 ) - د : جوشن ( در حاشيه : جوشش ؟ )
( 30 ) - ك : شاهد دوم و سوم را ندارد .
( 31 ) - ط : پا
( 32 ) - د : « كه » ندارد
( 33 ) - د : بكشوخيد .
( 34 ) - ك : « آنست كه پاى يكى به چيزى درآيد و بسر در افتد رودكى گفت »
( 35 ) - « لفپ » : پاى دار
( 36 ) - « متن لف 81 » : آشكوخيده
( 37 ) - ك : نمايد