ريسند . ( شاعر گفت و هر دو « چرخ » را ذكر كرد : [ شعر ]
بينوا چون كافر و دريوش « 1 » نه دنيا نه دين * مدبرا آخر ز مادر بر چه طالع زادهاى
يا چو مردان چرخ گردان زير پاى همت آر * يا زنآسا چرخ گردان چند ازين نر مادهاى ) « 2 »
سيوم « 3 » دايرهء جامه باشد . اعنى گريبان ( منجيك گفت : [ بيت ]
بر آب ترا [ ست ] عيبههاى جوشن * بر خاك تر [ است ] « 4 » چرخهاى ديبا « 5 » )
« 6 » چهارم نام شهرى است « 7 » ( در خراسان ) « 8 » .
مهستى گفت :
بيت
با خلق بداورى بود قاضى چرخ « 9 » * وز علم و عمل برى بود قاضى چرخ
بر مشته اگر مىبريد « 10 » نيست عجب * زآنروى كه مشترى بود قاضى چرخ
پنجم « 11 » تير و كمان چرخ باشد « 12 » و هر چه دوران دارد چرخست « 13 » . ( چرخ زمان و چرخ كاريز « 14 » كنان و چرخ دولاب كه زير زمين [ كشد ] و [ آب ] « 15 » بر بالا ريزد و چرخى كه مردم در سماع زنند و چرخ منجنيق كه در قلعهها « 16 » باشد و چرخ ابريشم تابان و چرخ آسيا و امثال آن همه داخل چرخ فلك و تابع آن باشد بسبب دوران . امير معزى گفت در مثال چرخ آسيا : [ بيت ]
گرد آمده ثريا بر چرخ « 17 » زود گرد * چون پرهاى سيمين بر چرخ آسيا « 18 » )
« 19 »
فصل خاء « 20 »
خلخ : بفتح خاء « 21 » و تشديد لام ( مفتوحه ) « 22 » نام « 23 » شهريست كه خوبان بسيار از آنجا خيزند .
امير معزى گفت :
نظم
ايا ستارهء خوبان خلخ و يغما * بدلبرى دل ما را همىكنى « 24 » يغما
( چو تو نگار دلافروز « 25 » نيست در خلخ * چو تو سوار سرافراز نيست در يغما « 26 » )
فصل دال « 27 »
درواخ : آن بود كه از بيمارى بتر درستى آمده
هامش
( 1 ) - د : كافر و رويش ( متن از دهخدا در حاشيهء « د » )
( 2 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است .
( 3 ) - د : بجاى سيوم دارد : ( ج )
( 4 ) - داخل قلابها در هر دو مصراع اصلاح ظنى فروزانفر .
( 5 ) - « لف 82 » :
گريبان
( 6 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است .
( 7 ) - د : شهريست »
( 8 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است
( 9 ) - ط : قاضى شهر
( 10 ) - د : اگر مى بدهد ( در حاشيه : اگر مىبريد )
( 11 ) - د : بجاى پنجم دارد : ( ه )
( 12 ) - ط : پنجم كمان باشد
( 13 ) - د : اين جمله را ندارد
( 14 ) - د : كازير
( 15 ) - داخل قلابها اصلاح ظنى فروزانفر
( 16 ) - د : قلعها
( 17 ) - د : لرد آمده شير با بر چرخ زود كرد ( متن از ديوان امير معزى )
( 18 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است / ديوان امير معزى : « دانههاى سيمين »
( 19 ) - ك :
در معنى چرخ فقط آورده : « چرخ - اول فلك ، دويم ريسمآن تاب ، سيوم دايرهء جامه ، چهارم شهريست » و معنى پنجم و شواهد را ندارد
( 20 ) - ك : عنوان را ندارد
( 21 ) - د : بضم لام ( در حاشيه : ظ ، خاء )
( 22 ) - ك : تا اينجا را ندارد / داخل دو هلال فقط در « د » آمده است
( 23 ) - ك : اسم
( 24 ) - د : نمىزنى
( 25 ) - د : دلفروز
( 26 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است / ك : اين نظم و گوينده آن را ندارد ( سابقا اين نظم در « باب الف » بشاهد لغت « يغما » در متن آمده است . رجوع شود بلغت « يغما » )
( 27 ) - ك :
عنوان را ندارد