آن را بر آتش دارند تا بريان شود . كسائى گفت : بيت
دلى را كز هوى « 1 » جستن چو « 2 » مرغ اندر هوا يا بى * بحاصل مرغوار « 3 » او را هميشه گردنا يا بى « 4 »
و حكيم سوزنى گفت : بيت « 5 »
آتش سنان نيزهء چون گردناى « 6 » اوست * دشمن چو مرغ گردان در گرد گردنا
و امير معزى گفت : بيت « 7 »
ريگ « 8 » اندرو چو آتش و گرد اندرو چو دود * مردم چو مرغ و باد مخالف چو گردنا
گندنا : تره باشد بر شكل خنجر « 9 » . حكيم سوزنى گويد « 10 » : بيت
ز سهم هيبت شمشير شاه « 11 » و خنجر مرگ * مخالفانش نيارند گند ناديدن « 12 »
و « 13 » سراج الدين قمرى گفت : بيت
چون قدر دين ندانى پيشت چه دين « 14 » چه كفر * اندر كف خطيب « 15 » چه هندى چه گندنا « 16 »
و چون خواهند ( كه « 17 » ) روغن بلسان بيازمايند گندنا را بدان « 18 » چرب كنند و بر چراغ « 19 » دارند اگر افروخته شود خالص و نيكو بود « 20 » و الا بد باشد و مشك نيز چون خالص بود « 21 » علامتش آن باشد « 22 » كه سوزنى درو زنند بعد « 23 » از آن در سير زنند « 24 » ( اگر ) « 25 » همچنان « 26 » بوى مشك از سوزن بيايد « 27 » ( خوب بود ) « 28 » چنان كه « 29 » خاقانى « 30 » گفت :
بيت
روغن مصرى و مشك تبتى « 31 » را در دو وقت * هم معرف سير باشد هم مزكى گندناست « 32 »
گنزا : « 33 » فيلسوف بود « 34 » -
« 35 » گوا : گواه . امير معزى گفت : بيت
اگر ز حاتم طى شاعران سخن گويند « 36 » * دهند جمله گوايى « 37 » بر او بجود و سخا
ترا بدست گهربار بر ده انگشت است * كه بر سخاوت وجود تو هر دواند گوا « 38 »
و حكيم انورى گفت : بيت
چنان مدان كه تغافل نموده باشم از آن * كه بر تباهى حالم « 39 » همين قصيده گواست
گويا : گوينده را گويند . پدرم گفت : بيت
محل ناظر اكمه ز رأيش مىشود روشن * زبان ساكت ابكم ز وصفش « 40 » مىشود گويا
هامش
( 1 ) - د : هوا
( 2 ) - ط : جست و جو
( 3 ) - ط : ار
( 4 ) - ك : اين مثال را ندارد
( 5 ) - ك : اين مثال را نيز ندارد
( 6 ) - د : گردنا
( 7 ) - ك : اين مثال را نيز ندارد
( 8 ) - د : رنگ ( در حاشيه : ريگ اندر او )
( 9 ) - ك :
« بشيرازى تره و به شكل خنجر و بلذت بصل باشد »
( 10 ) - د : گفت
( 11 ) - د : « و » ندارد
( 12 ) - ك : اين مثال را ندارد .
( 13 ) - ط : « و » ندارد
( 14 ) - د : و چه
( 15 ) - د : خطيبت
( 16 ) - ك : مثال را ندارد
( 17 ) - ط : داخل دو هلال را ندارد
( 18 ) - ط / ك : به آن
( 19 ) - د : چراخ
( 20 ) - د : خالص باشد و نيكو
( 21 ) - د : باشد
( 22 ) - د : « باشد » ندارد
( 23 ) - د : و بعد
( 24 ) - د : « زنند » ندارد / ك : « اگر افروخته گردد خوب بود و اگر مشك را نيز امتحان كنند علامتش آنست كه سوزن بدان زنند و بعد از آن در گندنا زنند »
( 25 ) - داخل هلال از « ك »
( 26 ) - ك : ندارد
( 27 ) - د / ك : از سوزن بوى مشك آيد
( 28 ) - داخل هلال از « ك »
( 29 ) - ك / د : « چنان كه » ندارد
( 30 ) - ط - / د : شاعر ( متن از فروزانفر )
( 31 ) -
( 32 ) - ط / ك : گندنا ( متن از ديوان خاقانى ) ك : اين بيت را ندارد
( 33 ) - د : گنزا / ك : كترا ( اين لغت در برهان قاطع و فرهنگهاى ديگر نيامده است . فروزانفر : ( ظاهرا مصحف « كندا » است )
( 34 ) - ك : فيلسوف باشد يعنى دانشمند .
( 35 ) - از اينجا تا فصل لام يعنى آنچه در داخل دو هلال است فقط در « د » آمده است .
( 36 ) - ديوان امير معزى :
رانند
( 37 ) - ديوان امير معزى : گواهى
( 38 ) - ديوان امير معزى : گشتهاند گوا
( 39 ) - د : عالم ( متن از دهخدا و ديوان انورى : « كما هى حال من اين . . . » )
( 40 ) - د : بود صفش ( متن تصحيح قياسى )