مرا بينند اندر كنج « 1 » غارى * شده مولو زن « 2 » و پوشيده چوخا
فصل خاء « 3 »
خارا « 4 » : دو معنى دارد اول سنگ سخت باشد .
حكيم انورى گفت : بيت
[ بادهخور « 5 » بر ] لاله و گل زانكه « 6 » اندر كوه و دشت * لاله مىرويد ز خارا گل همىآيد « 7 » ز خار
و مبارك شاه غزنوى گفت : بيت
دفع ياجوج ستم را در بسيط مملكت * عدل توسدى « 8 » حصين چون « 9 » كوه خارا ساخته
( و پدرم گفت : [ بيت ]
اگر خواهى برون آرى ز سنگ خاره حيوانى * بسان ناقهء صالح كه بيرون « 10 » آمد از خارا
و هم او گفت : [ بيت ]
داد مىخواهم ز بيدادى كه گويى بر دلش * نقش بيدادى همه بر سنگ خارا كردهاند )
دوم جامهء حرير « 11 » باشد امير ( الشعراء ) خاقانى گفت و هر دو معنى را ذكر كرد :
بجاى صدرهء خارا چو بطريق * پلاسى « 12 » پوشم اندر سنگ خارا
و كمال الدين « 13 » اسماعيل گفت : بيت
بكوه صخرهء صما اگر فرو خوانم * ز ذوق چاك زند كوه صدرهء خارا
خنيا : « 14 » رامش بود اعنى سرود و بدين سبب سرود گوى « 15 » را خنياگر « 16 » گويند ( حكيم انورى گفت : [ بيت ]
ور زهره جز ببزم تو خنياگرى كند * جاويد دف دريده و بربط « 17 » شكسته باد ) « 18 »
فصل دال
دروا : دل در هواى باشد از حيرت و سرگشتگى . « 19 » حكيم انورى گفت : بيت
پردهدارا تو يكى در شو « 20 » و احوال بدان * تا چگونه « 21 » است بهش هست ؟ كه دلها درو است
و خاقانى « 22 » گفت : بيت
چه اخگر ماند از آن آتش « 23 » كه وقتى * خليل الله درو افتاد در وا « 24 »
و كمال الدين « 25 » اسماعيل گفت : بيت
تنى چو شمع گدازان و زرد و پژمرده « 26 » * دلى « 27 » چو قنديل آتش گرفته « 28 » و دروا « 29 »
دغا « 30 » : بمعنى « 31 » دغلى باشد و ناراست « 32 » . حكيم انورى « 33 » گفت : بيت
ايا سپهر نوالى كه پيش صدق « 34 » و سخات * سخاى « 35 » ابر دروغ و نوال بحر دغاست « 36 »
هامش
( 1 ) - هر سه نسخه : در سوراخ ( متن از ديوان خاقانى )
( 2 ) - ك : نعرهزن .
( 3 ) - ك : عنوان را ندارد
( 4 ) - ك : اين لغت و شاهدها را ندارد .
( 5 ) - ط : « بادهخور بر » ندارد / د : بادهخور چون
( 6 ) - ط : گل آنكه ( اصلاح مصراع از ديوان انورى )
( 7 ) - د : آرد ( ديوان : رويد )
( 8 ) - د : سد
( 9 ) - د : چون چون
( 10 ) - د : برون
( 11 ) - د : جاجير ( در حاشيه : جامهء حرير )
( 12 ) - ط : لباسى
( 13 ) - د : « الدين » ندارد .
( 14 ) - ط : خينا / ك : خلينا
( 15 ) - ط / ك : سرودگويان
( 16 ) - ط / ك : خيناگر
( 17 ) - د : جاويد در بده دف در بكاسته باد ( ديوان )
( 18 ) - اين مثال و گوينده فقط در « د » آمده است
( 19 ) - ك : « دروا - حيرت و سرگشتگى باشد »
( 20 ) - ط : شود / د : « و » ندارد
( 21 ) - ط : چگونت
( 22 ) - ط : حكيم انورى / د : امير خاقانى
( 23 ) - ك : مآند آن وقتى كه آتش / د : زان / ط : « كه » ندارد ( فروزانفر : دروا اينجا بمعنى آونگ و معلق است )
( 24 ) - ك : دروآ
( 25 ) - د : « الدين » ندارد
( 26 ) - ط : چو ديو پژمرده
( 27 ) - ط : دل
( 28 ) - ط : گرفت دروا
( 29 ) - ك : اين مثال را ندارد .
( 30 ) - ك : دغآ
( 31 ) - ك : ندارد
( 32 ) - د / ك : دغل و نار است باشد
( 33 ) - ط : شاعر
( 34 ) - ط : صدق سخاست
( 35 ) - ط : سخائى
( 36 ) - ك : اين مثال را ندارد