بيت
بگريد مرا دوده « 1 » و ميهنم * كه بىسر ببينند « 2 » خسته تنم
فصل نون « 3 »
نارون « 4 » : درختى « 5 » است سخت و راست ( بالا رود ) پيشهوران از چوب او « 6 » دستافزار و آلات سازند بسبب سختى چوب « 7 » ( و ) باشد كه قامت خوبان را بسبب تناسب و « 8 » راستى بدان ( تشبيه ) كنند . امير معزى گفت :
بيت « 9 »
بتى كه چون برخ و قامتش نگاه كنى « 10 » * گمان برى تو كه گلنار و بار « 11 » نارون است
ناگزران : ناگزير باشد . ( حكيم انورى گفت :
[ بيت « 12 » ]
شه ناگزران است چو جان در بدن ملك * يا رب تو نگهدار مر اين « 13 » ناگزران را
) نان كشكين « 14 » : نانى باشد از جو و باقلا « 15 » و گندم و از هر لونى ديگر . رودكى گفت :
بيت « 16 »
كشكين نانت نكند آرزو * نان سمين خواهى گرد و كلان
نرگان « 17 » : گدايان شوخ بىشرم « 18 » باشند . قال الشاعر « 19 »
بيت « 20 »
هر كه اين شعر نرگان گفته است * زير سيصد هزار تن خفته است
نيسان [ نسيان ] « 21 » : « مخالفت » بود « 22 » . بو شكور گفت :
بيت
من آنگاه سوگند نيسان [ نسيان ] خورم * كزين شهر من رخت برتر ( برم ) « 23 »
و « انيسان » كه از « فصل الف » درين باب آورديم هم بمعنى مخالفت است و مستشهد بيت بو شكور است . و بجاى « نيسان » ، « انيسان » آوردهاند و اللّه اعلم بالحقايق .
نسترن « 24 » : و « نسترون » بواو و « نستردن » بدال غير معجم و « نسرين » همه يك نوع است ( و گلى باشد خوشبوى ) « 25 »
هامش
( 1 ) - ط : مراوراده مبتهم / د : دوزه ( متن تصحيح دهخدا در حاشيه ) / « لف 36 » : بگريند مردوده و ميهنم
( 2 ) - د : ببينيد
( 3 ) - ك : فقط « النون »
( 4 ) - ك : « نارون - درختى است . ظهير گفته خاقانى ( كذا )سرو بالاى تو چو بخرامد * پوست بر قد نارون به درد» ( 5 ) - د : درخت
( 6 ) - د : آن
( 7 ) - د :
« بسبب سختى چوب » ندارد
( 8 ) - د : « واو » ندارد
( 9 ) - د : شاهد را ندارد
( 10 ) - ديوان : « . . . .
نگاه كنند گمان كنند . . . . »
( 11 ) - ط : و باز
( 12 ) - ك : اين شاهد را ندارد
( 13 ) - د : ترين ( در حاشيه مانند متن )
( 14 ) - ط : نان نشكين / ك : « بانكشكين ( كذا ) - نانيست از جو و باقلى »
( 15 ) - د :
باقلى
( 16 ) - د / ك : شاهد را ندارد
( 17 ) - ك : « نركان - گدايان شوخچشم باشد »
( 18 ) - د : بىشرم شوخ ( در حاشيه مانند متن )
( 19 ) - « لف 355 » : قريع الدهر
( 20 ) - د / ك : اين شاهد را ندارد
( 21 ) - ط : نسيان / ك : « نسيان - مخالف بود » د : از اينجا تا آخر لغت را ندارد
( 22 ) - كاتب نسخهء « ك » از اينجا يك صفحه از كتاب را از معنى لغت « باد برين » تا لغت « نسترن » باشتباه مجددا تكرار كرده است
( 23 ) - ط : برترم
( 24 ) - ك : « نسترون و نسرين و نسترون و نسترين - يك نوع گلست »
( 25 ) - شاهد نسترن و نسرين در وفائى [ رودكى گفته : بيتاز گيسوى مشك او نسيم آيد و جان * وز زلفك او نسيم نسترون دان( كذا ) ( اين بيت در « لف 369 » چنين آمده .از گيسوى او نسيم مشك آيد * وز زلفك او نسيم نسترون) ايضا [ فريد الدين احول گفته : بيتبوستان چون آسمان و ماه و مهر و مشترى * كو كنارست و گل خود روى و برگ نسترن] ايضا [ امير معزى گفته : بيتمن غلام آن خط مشكين كه گويى مورچه * پاى مشكآلود بر برگ گل نسرين نهاد]