بيت
ترسم چشمت رسد كه سخت خطيرى « 1 » * چونكه نبندند خرمكت بگلو بر
خشوك : حرامزاده بود « 2 » . رودكى گفت :
بيت « 3 »
ايا بلايه اگر كارك تو پنهان « 4 » بود * كنون توانى بارى « 5 » خشوك پنهان كرد
خلشك « 6 » : كوزهء از گل كرده و ناپخته [ بود ] و آن را به خلخ دوشيزگان كنند و رنگهاى الوان بر آن كرده باشند . ابو الخطير منجم گوزگانى گفت « 7 » :
بيت
چون مرغ هفت رنگ همى ماند اين خلشك * و اندر ميانش بادهء رنگين ببوى مشك
ما زين خلشك رنگين وين لعبت بديع * باده خوريم تر و « 8 » بكون در بريم خشك « 9 »
خنك « 10 » : يعنى خوشا و عرب « طوبى » گويد .
عماره گفت :
بيت
خنك آنكس كه اگر چاكر چاكرت بود * چاكر چاكرت از مير خراسان بهتر
خناك « 11 » : « خناق » بود . استاد رودكى گفت :
بيت
تا دو سه بوسه رها كن اين دل « 12 » از گرم « 13 » خناك « 14 » * تا بمنت احسان باشد احسن اللّه جزاك
خنجك « 15 » : بفتح خاء خار خسك باشد .
خنجك : بضم خاء نباتى باشد كه بتازى « 16 » آن را « شيح » « 17 » خوانند يعنى « درمنه » . بو المؤيد بلخى گفت :
بيت « 18 »
نباشد بس عجب از بختم ار عود * شود در دست من مانند خنجك
خنجك : بكسر خاء درختى است كه بر كوه رويد و آن را « كهبان » خوانند و عرب « حبة الخضراء » گويند « 19 » . معروفى گفت :
بيت
يادآور « 20 » پدرت را كه مدام * گاه تنكش « 21 » چدى و ( گه ) خنجك « 22 »
فصل دال « 23 »
درك « 24 » : دستارچه بود . رودكى گفت :
بيت
اى طرفهء « 25 » خوبان من اى شهرهء رى * لب را بسر درك مكن « 26 » پاك ز مى
هامش
( 1 ) - ط : و طيرى ( متن از « لف 275 » )
( 2 ) - ك : باشد
( 3 ) - ك : اين مثال را ندارد
( 4 ) - « لف 291 » )
( 5 ) - تو دانى باز ( متن از « لف » )
( 6 ) - ك : « خلشك - كوزهايست رنگهاى الوان در آن كنند و بدان مىخورند . ابو الخطير منجم گفته »
( 7 ) - ط : كركانى ( متن از « لفس 293 »
( 8 ) - ط : حوريم برنم ( متن از « لف 293 » )
( 9 ) - ك : بيت دوم را ندارد
( 10 ) - ك : « خنك - خوشا و خرما » و مثال را ندارد
( 11 ) - ك :
اين لغت را ندارد / « لف 294 » : « جناك »
( 12 ) - « اين ذال « دل » از » در حاشيه به خط كاتب
( 13 ) - ط :
( متن از « لف 294 » )
( 14 ) - ط : خشاك
( 15 ) - ك : « خنجك - يعنى خار و خسك باشد ( كذا ) »
( 16 ) - ك : نباتيست بتازى
( 17 ) - ط : شخ
( 18 ) - ك : مثال را ندارد
( 19 ) - ك : رويد و عرب او را حبة الخضراء گويد
( 20 ) - « لف 285 » : ياد نارى
( 21 ) - ك : پكس / « لف 285 » : « پلنگمش » و در حاشيه از لفن : « تنكس » / استاد دهخدا : ( « گه پلنمش » ، ( لفپد 95 )
( 22 ) - ط كنجك
( 23 ) - ك : عنوان را ندارد
( 24 ) - ك : « درك - دستار باشد . حكيم انورى گفته :درك بر سر نهاده مىخرامى * خوشا روزى كه دركت پاره گردد( كذا ) »
/ « لفچ 280 » : « سپيدرك » / « لفع » : « سپردرك »
( 25 ) - « لف 280 » : قبلهء
( 26 ) - « لف » : بسپيدرك بكن