بيت
روى بنخشب « 1 » نهاد خواهم ازينسان * چهره بزردى چو « 2 » ماهتاب « 3 » چه كش
كاش : « 4 » بمعنى كاشكى « 5 » بود . شاعر گفت :
بيت
خلقى ز پى من و تو در گفتارند * ( چون نام من و تو بر زبان مىآرند
گويند فلانى و فلانى يارند ) * اى كاش چنان بدى كه مىپندارند
كربش : « 6 » بباء بيك نقطه « 7 » جانوريست چون مارى « 8 » كوتاه اما دست « 9 » و پاى دارد « 10 » و سبك رود و بيشتر در « 11 » ويرانها « 12 » باشد و هر كرا بگزد دندان در زخمگاهش « 13 » رها كند و او را « مارپلاس « 14 » » خوانند « 15 » عنصرى گفت :
بيت « 16 »
شد مژه گرد چشم او ز آتش * نيش دندان و كژدم و كربش « 17 »
كفش : چمشك باشد . رودكى گفت :
بيت
نه كفشگرى كه « 18 » دوختستى * نه گندم و جو « 19 » فروختستى « 20 »
كنش : « 21 » كردار « 22 » بود . ( بو شكور گفت : [ بيت ] « 23 »
بهر نيك و بد ، هر دوان يك منش * براز اندرون « 24 » هر دوان بد كنش )
كندهورش : « 25 » زمين پشته پشته باشد . ( منجيك گفت :
[ بيت ] « 26 »
هر چه بخواهد بده « 27 » كه گنده زبانست * ديو رمنده نه كنده داند و نه رش « 28 » )
كيش : « 29 » سه معنى دارد : اول « 30 » شهريست بر كنارهء « 31 » درياى فارس جواهر و آلات فاخر از آنجا آرند چون مرواريد « 32 » و نطعها و بالشهاى زر دوزى « 33 » و هواى آن بغايت گرم باشد .
دوم « 34 » بمعنى دين و ملت باشد . مخدوم مصنف « 35 » خلد اللّه دولته فرمود :
بيت
هر كس كه بكفر سر زلفين تو ايمان « 36 » * نارد بر ارباب نظر كيش ندارد
( و اوحدى گفت : [ بيت ]
هامش
( 1 ) - د : نخشب / ط : روى او بنحشب
( 2 ) - ط : بزردى چه ( در حاشيه به خط كاتب )
( 3 ) - د : آفتاب
( 4 ) - ك : « كاش - بمعنى تحسر است يعنى كاشكى و عرب ليت گويد » و شاهد را ندارد
( 5 ) - ط : كاشك
( 6 ) - هر سه نسخه : كربش
( 7 ) - ط : بساى سه نقطه / ك : ندارد
( 8 ) - ك : مار
( 9 ) - ط : داست
( 10 ) - د :
« دارد » ندارد
( 11 ) - د : بر
( 12 ) - د : و ايوانهاى ويران / ك : ندارد
( 13 ) - د : زخمگاه / ك :
دندانش در زخمگاه
( 14 ) - ط : ماپلاس
( 15 ) - ط : ندارد / ك : نيز گويند
( 16 ) - ك : شاهد را ندارد
( 17 ) - ط : نيش دندان كريم و كرمش / د : نيكس و دندان كژدم كربش ( متن تصحيح دهخدا در حاشيهء نسخه و از « لف 207 » )
( 18 ) - ط : كفش
( 19 ) - ط : نه گندم و نه جو
( 20 ) - ط :نه كفشگرى كفشك دوختنى * نه گندم و نه فروختنى( اصلاح شعر از « لف 218 » )
( 21 ) - ط / د : كنيش
( 22 ) - ط : كرداكرد بود / ك : كرداكرد باشد
( 23 ) - ط / ك : شاهد را ندارند
( 24 ) - د : براز اندرون ( دهخدا در حاشيه : « براز اندرون » يعنى در نهان )
( 25 ) - در هر سه نسخه و نيز در وفائى : « كندروش » اما طبق رديف و با توجه بشعر شاهد بايد « كندهورش » باشد چنان كه در متن آورديم ( « لف 221 » : كندهورش )
( 26 ) - ط / ك : شاهد را ندارند
( 27 ) - د : بده بده
( 28 ) - د : نه كغداند نرش ( اصلاح شعر با توجه بضبط « لف 221 » )
( 29 ) - ك : « كيش - اول اسم شهريست بر كنار درياى فارس و هرات [ ظ ، جواهرات ] خوب از آنجا آورند دويم بمعنى دين و ملت باشد . سيوم كيش كه عرب آن را جعبه گويد يعنى تيردان » و شاهدها را ندارد
( 30 ) - د : « 1 »
( 31 ) - د : كنار
( 32 ) - د : مروربد
( 33 ) - د : زردوز
( 34 ) - د : « ب »
( 35 ) - د : مضق ( در حاشيه مانند متن )
( 36 ) - د : « ايمان » ندارد