* بدان كه اصح آن است كه مُعينات و مبدرقات و مصلحات ( مانند : زنجبيل و كثيرا و روغن بادام و عسل و شيره نبات و قند و غيرها ) محسوب در تقسيم نيستند ، ولى اكثريت اطبا محسوب داشتهاند . ( قرابادين عقيلى )
9 . قانون تغيير و تبديل
در بسيارى موارد ، به سبب در دست نبودن يك دارو نياز به استفاده از بدل آن مىشود . انجام اين كار خود داراى قواعد و ضوابطى است ، به شرح زير :
ببايد دانست كه آنچه بوده باشد از مفرداتْ اصل و عمود در مركبى ، در تركيب بايد كه آن را بدل و حذف و زياده و كم ننمايند تا اينكه ناقص و باطل و ضعيف نگردد و فايده و غرض مطلوب از تركيب فوت نشود ؛ مانند :
* گوشت افعى در ترياق فاروق ؛ *
و حبّ الغار در ترياق اربعه ؛ *
و صبر در ايارج فيقرا ؛ *
و خربق در ايارج لوغاذيا و . . . . بلكه بايد كه حتىالمقدور اجزاى ساير ادويه مركبه ديگر را نيز تغيير و تبديل و كم و زياد ننمايند تا اينكه غرض مطلوب فوت نگردد .
و امّا در باب مصلحات و مبدرقات و امثال آنها از لواحق ، كه داخل كرده مىشوند به اقتضاى ثانوى ، پس در زيادتى و كمى آنها مختارند ، بلكه مختارند در حذف بعض آنها نيز نزد عدم شدت حاجت و ضرورت بسيار و يا عدم وجدان آنها .
10 . قانون تخالف و توافق
در تركيب داروها بايد به موافقت و مخالفت داروها با هم توجه داشت . مثلا ، وقتى از دارويى افزايش حرارت مد نظر است نبايد داروهايى بدان افزود كه از بين برنده آن حرارت باشد . حكيم عقيلى مىنويسد :
و نيز بايد كه ادويه مفسده و باطل كننده و مضعفه قوا و خواص آنها را خصوص در جزء اعظم و اصل و عمود داخل ننمايند ، مثلا :
بلادر كه مفسد لحوم و مضعف اكثر ادويه ترياقيه است در ترياق فاروق و تراكيبى كه در آنها لحوم و يا ادويه ترياقيه فادزهريه داخل است ، نكنند .