زبان عربى و يونانى و سريانى را خوب مىدانستند ، هر سه از جملهء تربيتشدگان و خواص خدمت علمى دستگاه بنى موسى خوارزمى بودند و به آن خاندان اختصاص و انتساب داشتند » . « 1 » استاد همايى همچنين مىنويسد : « خاندان نوبخت يكى از خانوادههاى اصيل ايرانى است كه داخل اسلام شدند و به مذهب تشيع گرائيدند و هم از جهت ترويج علوم و معارف و هم از حيث حمايت از دين و دفاع از مذهب موجب تقويت بنيه اسلام شدند » . « 2 » آنگاه از متكلمان بزرگ شيعه از اين خاندان ، يعنى ابو سهل نوبختى ، و برادرش ابو جعفر بن على بن نوبخت ، و پسر خواهر آنان « ابو محمد حسن بن موسى نوبختى ( متوفى حدود 300 ه . ) اسم برده و مىافزايد كه جماعتى از مترجمان مانند « ابو عثمان دمشقى » و « اسحاق بن حنين » و « ثابت بن قرّهء حرّانى » گرد ابو محمد حسن بن موسى نوبختى مجتمع بودند ، و از محضر وى فايدهء علمى و مالى مىبردند » . « 3 » كتاب الفهرست نيز در ذيل عنوان « مترجمان فارسى به عربى » از جمله مىنويسد : « بيشتر افراد خاندان نوبخت » .
4 - از علل ديگر رواج ترجمه ، تشويق خلفاى عباسى براى ترجمه كتب فلسفى يونان بود ، كه با سوءاستفاده فرهنگى و سياسى از اقبال عمومى مردم به علوم مختلفى كه از ترجمه كتب علمى به دست آمده بود ، به عمل آمده و به دستور اين خلفا كتابهاى فلسفى بسيارى در لابلاى كتابهاى علمى از زبان يونانى به عربى ترجمه شد تا بدان وسيله گرايشهاى فكرى و فرقهاى تازه در بين مسلمانان ايجاد كنند و آنان را با افكار فلسفى و جدال با يكديگر سرگرم نموده و آنها را از فراگرفتن معارف اصيل اسلامى
هامش
( 1 ) - تاريخ علوم اسلامى ، ص 13 .
( 2 ) - همان ، ص 49 .
( 3 ) - همان ، ص 50 .