اسلامى به خاور زمين ، بغداد و ديگر بلاد خاورى روانه مىساختند تا پس از تكميل تحصيلات علمى به اندلس بازگردند . « در تضاعيف همين كتاب ( « طبقات الاطباء و الحكماء » از ابن جلجل ) نمونه كافى از اين كارها مذكور گرديده است » . « 1 »
حمايت خلفا از غير مسلمانان و التفات ويژه به آنان نه تنها در حقيقت به منزلهء خيانت به مسلمانان و محروميت آنان بود و باعث استيلاى علمى ، سياسى و فرهنگى مسيحيان و يهوديان بر مردم مسلمان مىشد ، بلكه غير مسلمانان ، كه در كسب همهگونه قدرت و اقتدار صحنه را خالى از مسلمانان مىديدند ، براى حفظ موقعيت ممتاز خويش حتى گاه با همكيشان خود به رقابت و ستيز برمىخواستند ، كه يكى از نمونههاى آن كوششهاى « طيفورى » نصرانى كاتب و « حنين بن اسحاق » پزشك مسيحى براى مفتضح كردن يكديگر در حضور متوكل خليفه عباسى است ، كه بار اول حنين پيروز مىشود و بار دوّم « طيفورى » ، تا بدان حّد كه باعث مىشود او فرصتى پيدا كند تا حكم لعن « حنين » را از « جاثليق » و « اسقفها » بگيرد ، بدانگونه كه جمعى از نصارى وى را هفتاد بار لعن نمودند و زنّار او ببريدند و : « در اين وقت « متوكّل » بفرمود كه بعد از اين دوائى كه از نزد « حنين » آورند ، ما دام كه « طيفورى » ملاحظه نكرده باشد به حضور نبرند [ و اگر مركب باشد ، در حضور « طيفورى » تركيب كرده باشد ] . « حنين » بعد از اين واقعه به خانه بازگشت و در همان شب وفات يافت » . « 2 »
بنا بر آنچه گفته شد ، ابهامى در اين قضيه وجود ندارد كه چرا و به چه علت :
« بهطور كلى دانشمندان عالىقدر مقيم بغداد بيشتر مسيحيان بودند كه از عراق و ساير
هامش
( 1 ) - طبقات الاطباء و الحكماء ، ص بيست و دو ( پيشگفتار مترجم ) .
( 2 ) - تاريخ الحكماء قفطى ، ص 236 - 237 .