مسيحى خود را از آنچنان موقعيت و قدرتى برخوردار مىكردند كه رجال مسلمان دربار نيز مىبايست در مقابل آنان كوچكى و كرنش نمايند . زمانى نيز خود ( همچون امين عباسى كه قبل از مأمون به خلافت رسيده بود ) در بزم شراب و در حال مستى دستور مىداد كه پزشك مسيحى او لباسهاى خلافت پوشيده بر مسند او بنشيند و خود لباس طبيب مسيحى را پوشيده و زنار مىبست ! « 1 » و همينطور در مورد جبرئيل ، طبيب عيسوى هارون الرشيد آوردهاند كه : « پس روز به روز ، مقدار و محّل او نزد رشيد متزايد مىشد ، تا آنكه امر صادر شد ، عموما ، كه هركس را هر حاجتى كه بوده باشد ، « جبرئيل » را واسطه كند ، كه هرچه او طلبد ، البته اجابت مىكنم . پس چنان شد كه همهء سروران و سرداران نزد او مىرفتند . و در هر مهم به وى استعانت مىنمودند » . « 2 » پس از هارون الرشيد ، همين جبرئيل تا بدان حّد مورد حمايت و توجه مأمون قرار مىگيرد كه : « مأمون او را به كنيت خطاب كردى و زياده بر آنكه پدرش او را اكرام كردى ، گرامى داشت . و به آن انجاميد جلالت شأن او كه هركس را عملى و منصبى تقليد فرمودندى ، به سر كار خود نرفتى ، مگر بعد از آنكه ملاقات كند « جبرئيل » را و لوازم خدمت به جاى آورد » . « 3 » حتى خلفاى اموى كه در اين زمان بر اندلس ( اسپانيا و پرتغال ) حكومت مىراندند و از همهء اطراف خود مورد تهديد كشورهاى مسيحى مذهب اروپائى بودند ، همانند ساير خلفا مسلمانان را محروم و فرصت پيشرفت را بيشتر در اختيار غير مسلمانان قرار مىدادند ! دربار اندلس گروهى يهوديان و مسيحيان اندلسى و تازه مسلمانان آن ديار را براى فراگرفتن علوم و معارف
هامش
( 1 ) - تاريخ الحكماء قفطى ، ص 199 .
( 2 ) - همان ، ص 187 .
( 3 ) - همان ، ص 196 .