2 - ارتوپدى
كتاب هفتم از « ذخيرهء خوارزمشاهى » درباره اعمال مختلف جراحى بحث مىكند . اين كتاب با دو فصل خيلى مهم و جالب در خصوص شكستگىها ، دررفتگىها و جا انداختن استخوانها پايان مىپذيرد . توجه به اين حقيقت كه اين موضوع به تفصيل در اين فصول مورد بحث قرار گرفته و ملاحظهء اصطلاحات فنى بىشمارى كه در اين قسمتهاى تخصصى به كار رفته كافى است نشان دهد كه شكستهبندى و جراحى استخوان يكى از شعبههاى پيشرفتهء جراحى اسلامى بهشمار مىرفته است . « 1 » « درمان شكستگىها در آن زمان به همان اندازهء دوران پيش از كشف اشعهء ايكس در اروپا رضايتبخش بود و وسايل و ادوات زيادى براى اعمال فشار بر قطعات جابهجا شده اختراع شده بود . پس از آنكه اندام دررفته يا شكسته را به حال اوليه قرار مىدادند آن را در گچ شكستهبندى مىگذاشتند و اين روشى بود كه تا سال 1852 كه دوباره كشف شد ، در بوته فراموشى افتاده بود . ابو منصور موفق آن را قبلا در قرن دهم [ ميلادى ] توضيح داده است . قطع كردن دستها و پاها چه به علت عوارض بيمارى و چه به سبب حوادث و سوانح امرى عادى و متداول بود » . « 2 » از طرف ديگر حتى « توجه به ورزش براى تأمين سلامتى كه امروزه در اكثر كشورهاى پيشرفته بسيار مورد توجه بوده و از طرف جوامع پزشكى مختلف مورد توصيه و تأكيد مىباشد نيز از جمله مباحثى است كه توسط جرجانى مورد نظر قرار گرفته و او بهطور مشروح در مورد لزوم انجام تمرينات ورزشى ، حفظ سلامتى ، منافع ورزش ،
هامش
( 1 ) - تاريخ پزشكى ايران ، ص 250 .
( 2 ) - همان ، ص 329 - 330 .