مربوط به اين موضوع صحيحا اظهار عقيده مىكند كه : « تشخيص غدد سرطانى در مراحل اوليهء پيدايش كار دشوارى است ، زمانى هم كه تشخيص آسان مىگردد درمان مشكل مىگردد . . . غدد سرطانى كه كوچك و دور از اندامهاى شريفه بدن باشند را مىتوان از راه جراحى درمان كرد به شرط آنكه ريشههاى آن خوب درآورده شود .
جراح بايد كارى كند كه از زخم خون زيادى برود و سپس جاى آن داغ بشود . در هر صورت درمان در مراحل اوليهء فوقالعاده مهم است چه بعدا اميدى نخواهد بود » . « 1 » حكيم محمد نيز در كتاب خود آورده است كه پستان يكى از زنان حرم حاكم بلخ را قطع كرد و اين زن هفت سال پس از جراحى مزبور زنده ماند . . . آنچه مسلم است اين است كه حكيم محمد غدد سرطانى را در نقاط مختلف بدن دقيقا مورد بررسى قرار داده است » . « 2 »
از علم تشريح نيز براى انجام عمل جراحى كمك گرفته مىشده است ، كه دليل آن وجود كتابهاى گوناگون در زمينه تشريح است كه توسط پزشكان مسلمان همچون ابن نفيس ، منصور بن محمد بن احمد بن يوسف بن الياس و . . . تأليف شده است . به همين سبب ، دكتر الگود در كتاب « طب در دورهء صفويه » خود مىنويسد : « در دورهء صفويه دانشجويان از نظر دستيابى به كتب تشريح با هيچ مشكلى مواجه نبودند . ابن سينا و رازى هر دو در كتب قطور خويش بابهاى مفصلى را به تشريح اختصاص دادهاند و در حقيقت بايد گفت كه هيچ كتاب پزشكى مهم نوشته شده در دوره كلاسيك ايران نيست كه بخشى از آن به علم تشريح اختصاص داده نشده باشد » . « 3 »
هامش
( 1 ) - طب در دورهء صفويه ، ص 223 .
( 2 ) - همان ، ص 223 .
( 3 ) - همان ، ص 154 .