79 . كتابه فى تركيب الادويه
كتاب او در تركيب داروها ؛ اين كتاب را در هفده مقاله قرار داده است . در هفت مقاله از آن ، اجناس داروهاى مركّب را به اجمال ياد كرده و جنس هريك از آنها را برشمرده ؛ مثلا جنس داروهايى كه در زخمها گوشت مىروياند و جنس داروهايى كه زخمها را دمل مىكند و جنس داروهايى كه به تحليل مىبرد و بر همين قياس ، ديگر اجناس داروها را هريك جداجدا ياد كرده است . و غرض او در كتاب آن است كه روش تركيب داروها را بهطور نمونه توصيف كند و از همين جهت ، عنوان اين هفت مقاله را « در تركيب داروها بر پايهء نمونهها و اجناس » قرار داده است . و ده مقالهء ديگر را چنين عنوان داده « در تركيب داروها برحسب جاهاى دردناك » و مقصود او اين است كه در اين ده مقاله كه تركيب داروها را توصيف مىكند نمىخواهد آگاهى دهد كه هريك از اقسام داروها عمل خاصى را در هريك از بيماريها انجام مىدهد ، بلكه عمل آنها را برحسب محلهاى مختلف - يعنى عضوهايى كه در آنها بيمارى وجود دارد - معين مىسازد و از سر آغاز مىكند و سپس ، مىرسد به اعضاى ديگر تا به پايينترين عضو پايان مىدهد . سرجس اين كتاب را ترجمه كرده بود و من ، در زمان خلافت امير مؤمنان متوكل ، آن را براى يحيى بن ماسويه ترجمه كردم و حبيش از روى ترجمهء من ، براى محمد بن موسى ، به عربى ترجمه كرد .
80 كتابه فى الادوية التى يسهل وجودها
كتاب او در داروهايى كه آسان يافت مىشوند ؛ اين كتاب در دو مقاله است و غرض او در آن از عنوان كتاب آشكار مىگردد . من نسخهاى از آن به يونانى اصلا نيافتم و نشنيدم كه آن نزد كسى باشد ، با آنكه من در جستجوى آن كوشش تمام بردم . سرجس آن را ترجمه كرده ، جز آنكه آنچه در اين زمان نزد سريانيان است فاسد و نادرست است . مقالهء ديگرى در اين فن بدان افزوده گشته و به جالينوس نسبت داده شده ، درحالىكه آن از جالينوس نيست بلكه از فلغريوس است . من اين مقاله را ديدم و آن را با مقالات ديگرى از فلغريوس براى بختيشوع ، به سريانى ، ترجمه كردم . مفسران كتب بر اين اكتفا نكردند ، بلكه هذيانهاى فراوان و صفات عجيب و غريب و داروهايى كه جالينوس هرگز نه ديده و نه شنيده بود بدان افزودند . در جايى يافتم كه اوريباسيوس گفته است كه در زمان خود نسخهاى از آن را نيافته است . يكى از دوستان من از من خواست كه نسخهء سريانى كتاب را بخوانم و تصحيح كنم ، برحسب آنچه بپندارم كه عقيدهء جالينوس است ، و من چنين كردم .
81 . كتابه فى الادوية المقابلة للادواء
كتاب او در داروهايى كه با دردها برابرند ؛ اين كتاب را در دو مقاله نهاده است . در مقالهء نخستين از آن امر ترياك و در مقالهء دوم ، ساير معجونها را توصيف كرده است . تا اين زمان ، اين كتاب ترجمه