اين گياه دو گونه دارد نوعى از آن رومى ( ايتاليائى ) است و نوع ديگر در نقاط مختلف روى زمين مىرويد نوع رومى آن بهترين نوع و اثر داروئى و درمانى آن قوىتر مىباشد .
بيشتر ريشه اين گياه مصرف درمانى دارد . ريشه اين گياه دراز و برنگ تيره مايل به سرخى و تلخمزه و ساقه آن به ضخامت انگشت دست و نرم و توخالى و گرهدار است و برگ اين گياه شبيه است به برگ گردو و دو روى برگ گياه سرخ رنگ است و گل آن مايل به كبودى است و ميوه آن در غلافى عريض و نازك شبيه به ميوه كنجد مىباشد و محل رويش اين گياه بيشتر در كوهستانها و اماكن سايه و برفنشين و نمناك مىباشد . نوع ديگرى از اين گياه جرمغانى نام دارد و نوعى از اين گياه در بنگلادش بنام جنطياناى شيرينمزه موجود است كه آن هم اثر داروئى و درمانى دارد .
طبيعت اين گياه گرم و خشك است و اثر داروئى آن تا سه سال مىباشد . داروئى است قابض و ملطف يعنى لطيفكننده اعضاء بدن و جلادهنده بدن و بدن را از اخلاط پاك مىكند و دردهائى كه از سردى مزاج باشند تسكين مىدهد . خاصيت ترياق دارد بدن را در برابر سموم قوى مىكند امّا ساقطكننده جنين است و زنان باردار حق استفاده از آن را به صورت خوراكى ندارند جنطيانا يكى از داروهاى گياهى است كه كشنده ويروس بيمارى هارى مىباشد و افرادى را كه جانوران هار گاز مىگرفتهاند مقدار پنج گرم از اين گياه را با نيم گرم فلفل سياه مخلوط كرده و با نصف ليوان از جوشانده يا آب سلاب به فرد مىدادهاند . از رشد سريع ويروس هارى تا حدودى جلوگيرى مىكرده است . افرادى كه در اثر ضعف مثانه به سختى ادرار مىكنند اگر از اين گياه بخورند و از آب جوشانده آن روى مثانه بمالند در بهبود اين بيمارى كمك مىكند . زنانى كه عادت ماهانه آنان بتأخير افتاده آنان را باز مىكند . براى درد كبد و طحال مفيد است و يكى از داروهائى است كه در بيماريهاى سرد مزاج دستگاه گوارش به كار مىرود براى مداواى درد پهلو و درد معده كه سرد مزاج باشند مىتوان مقدار پنج گرم از اين گياه را با قدرى آب مخلوط كرده بخورند . در مداواى زخمهاى كهنه و سخت علاج مقدارى از عصاره آن را با قدرى الكل سفيد مخلوط كرده و روزى دو سه بار زخم را شستشو مىكنند . ماليدن پودر اين گياه با سركه بر سفيدىهاى بيمارى بهق ( نوعى برص است كه قابل مداوا مىباشد ) مداواى بيمارى را تسريع مىكند . زنانى كه خونريزى شديد دارند اگر پودر اين گياه را با قدرى حنا به كف دستها بمالند از خونريزى شديد جلوگيرى مىكند . ضماد روغن جنطيانا يا عصاره آن يا جوشانده آن بر اعضائى كه ضرب ديدهاند ضربديدگى را بهبودى مىبخشد اگر زنان باردار آب جوشانده اين گياه را در رحم داخل كنند و يا مقدار 5 / 2 گرم از آن را بكوبند با عسل مخلوط كرده بخورند طفل خود را ساقط مىنمايند .
طب سنتى خسروى ( درمان بيماريهاى مختلف با گياهان دارويى و مواد طبيعى ) ( فارسى ) — صفحة 336
مساهمون: سيد مهدى خسروى
ص٣٣٦