تركيبات شيميايى : انواع ساكاريدها مانيتول و غيره .
موارد استفاده : شيرخشت گياهى است گرم و در طب سنتى به عنوان مسهل ، خلطآور ، اشتهاآور ، تببر ، مقوى معده و روده و در زردى نوزادان و دوران نقاهت ، بيمارى پوستى بثورى اطفال از قبيل سرخك ، مخملك ، حصبه ، مورد استفاده قرار مىگيرد . نوعى شيرخشت مرغوب تجارتى به صورت مادهء قندى در اثر نيش حشرهاى يا در اثر تيغ زدن ساقهء درختى از تيرهء زيتون و نيز از درختان گپ شير و سياهچوب به دست مىآيد كه داراى طعمى شيرين و دافع تشنگى است ، زمان جمعآورى شيرخشت اواخر مرداد و اوايل شهريورماه است و براى جلوگيرى از آفت انبارى به آن تخم گياه گلپر اضافه مىكنند ( شفيعزاده : 133 ) .
صبر :
از خانوادهء نباتات زنبقى
( liliacees )
است .
بوتهء آن زيبا با برگهاى زنبقى پهن است ، دور برگهايش كنگره و تيغ دارد ، از وسط برگهاى گوشتىاش ساقهء بلندى مىرويد كه در نوك آن يك خوشه گل انگشتانهاى آبى ظاهر مىشود ، صبر عموما در نواحى گرمسيرى مىرويد ، از برگ اين نبات شيرهاى مىگيرند ، موسوم به صبر كه خشكانيده وارد تجارت مىكنند . صبر مسهل است و در طب قديم استعمال مىشود ( كتيرايى : 89 ) .
صمغ عربى :
زدو درخت آلو
طاهر يا طاير :
كه نوعى تخم سياهرنگ است و سوسك سياه كوچكى داخل آن خانه دارد . در واقع پيلهء كرمى است كه پيله مىسازد و خودش در آن مىميرد ، پيله را مىشكنند ، كرم در آن است ، بايد حشره را بيرون آورد و در آبجوش ريخت ، نام ديگر آن شكر تغار است ( طباطبايى : 696 ) .
عرق نان :
كه براى تهيهء آن نان داغ را در قابلمهاى مىگذارند و در آن را مىبندند تا نان عرق كند ، بعد سر قابلمه را برمىدارند و قطرات عرقى كه در سر قابلمه نشسته است مىگيرند ( همايونى ، 1353 : 42 ) .
عرق النسا :
درد كمرى كه تا زانو برسد و يا برعكس ، علت آن زيادهروى در جماع است ( شهرى : 3 / 478 ) .
عرقيات :
در ايران هنگام ابتلا به هرگونه تب معمولا عرق بيدمشك خالص و يا مخلوط با آب عادى مىخورند . اروپاييان آشنا به پزشكى و محيط و آب و هواى كشور ايران اظهار مىدارند كه عرق بيدمشك بسيار مفيد و شفابخش است ( شاردن : 3 / 313 ) .
عصاره :
عصاره حاصل تغليظ تمام تركيبات و نمكهاى رقيق موجود در شيرهء گياه است .
تغليظ با استفاده از دو فرايند مهم و اساسى صورت مىگيرد .
فرايند اول بر پايهء منجمد كردن و سپس تبخير مبتنى است . در فرآيند دوم كه رايجتر است عصاره را در يك ظرف ويژهء تبخير مىريزند ، تا آب آن با حرارت پايين تبخير شود كه بسته به طول مدت تبخير ممكن است ، عصاره نرم يا خشك باشد ، عصارههاى نرم حالت عسلگونه دارند ، در صورتى كه عصارهء خشك تودهء جامدى است كه مىتوان آنها را پودر كرد مثل عصارهء شيرينبيان . براى تهيهء عصارهها اغلب براى تسهيل فرآيند تغليظ از طريق تبخير از مخلوط آب و الكل يا اتر استفاده مىكنند كه مجددا از طريق تقطير الكل را بازيافت مىكنند ، به عصارهء مورد اول عصارهء هيدرو الكلى و به مورد دوم عصارهء اترى مىگويند ( امامى و ديگران : 44 ) .
عسر البول :
پروستات