با چهارپا مسافرت مىكردهاند ، در ميانسالى وسيلهء مسافرتشان خودرو بوده و در دوران پا به سن گذاشتگى با هواپيما سفر مىكردهاند .
همين سرعت تغيير در سراسر شئون و آداب زندگى اجتماعى و فرهنگى ما نيز ديده مىشود و پزشكى نيز ( براساس همان سه منشأ ذكر شده در گذشته ) دچار تغيير شده است . شاخهء طب يونانى كاملا به محاق فراموشى رفته است و جاى خود را به روزآمدترين درسنامهها داده است ؛ آموزههاى دينى تقريبا ديده نمىشوند و طب سنتى نيز تنها نقل گفتار همان پدربزرگها در گذشته شده است .
اكنون ، اين انسان رشد كرده ، در قرن تفاوتها و تغييرها ، به دلايلى كه ذكر آنها از حوصلهء طرح شدن در مقدمهاى مانند اين خارج است به ياد گذشتهء خود افتاده است و مىكوشد عناصر سازندهء شخصيت فرهنگى خود را ، جزءبهجزء بازيابد . اين دغدغهء هويت و تمدن را همهء ما در سراسر روابط زندگى روزمره مىبينيم و باز اجازه دهيد برگرديم به عالم پزشكى ، كه آثار جالينوس را به مثابهء اهم منابع تاريخ پزشكى مىشناسيم و به بررسى آن مىپردازيم ؛ آموزههاى طب النبى را از مناظر مختلف به بحث مىگذاريم ؛ و مىماند منشأ سوم ، طب سنتى ، كه به خاطر همان دليل پيش گفته واجد كمترين سطح آثار مكتوب است .
از ديگرسو ، بنا به جبر طبيعت ، عموما پدربزرگهاى ما زودتر از خود ما رهسپار جهان آخرت مىشوند و با مرگ هريك از اينان گنجينهاى از سنت شفاهى ، تجربه و شعائر به فراموشى سپرده مىشود . اين همان بلايى است كه روزانه بر سر لهجههاى ايرانى نيز مىآيد و گويشوران لهجههاى مختلف كمتر و كمتر مىشوند .
همان گونه كه در عرصهء گويشها يكى از مهمترين كارها مستندسازى و جمعآورى لهجهها است ، در عرصهء پزشكى سنتى نيز ، يكى از كارهاى مهم در جهت جلوگيرى از نابودى و فراموشى پزشكى سنتى ما جمعآورى اصول ، فوائد ، ساختار و اجزاى اين پزشكى است . به رغم كارهاى انجامشده در اين حوزه ، هنوز در ابتداى راه هستيم . علاوه بر چند نمونهء انگشتشمار كتاب كه به اين عرصه پرداختهاند ، نمونههايى از پاياننامه در رشتههاى علوم اجتماعى ، جامعهشناسى و مانند آن نيز به اين موضوع اختصاص داده شده است . همچنين در تكنگارىهاى مختلفى كه طى دهههاى گذشته از طريق مؤسسات جامعهشناسى و بررسى روستايى ( عموما وابسته به دانشگاه تهران ) انجام شده ، تكنگارىهاى متعددى نيز به وسيله ميراث فرهنگى انجام شده كه اگرچه هدف اصلى آنها پزشكى نبوده اما پزشكى سنتى نيز بخشى از آن بوده است ( به عنوان مشت از خروار از يك تكنگارى چاپشده ياد مىكنيم : جواد صفىنژاد ، طالبآباد ، نمونهء جامعى از بررسى
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى ) — صفحة 20
مساهمون: محمد سعيد جانب اللهى
ص٢٠