فصل 13 [ ادعاى بعضى از معتزله و حشويه در باره خلفا ] - [ آيا نشستن ابو بكر و عمر در عريش افضل از جهاد على ع بود ؟ ]
سؤال كرد از شيخ - ادام اللَّه عزّه - بعضى از اصحاب كه معتزله « 1 » و حشويه « 2 » دعوى مىكنند كه نشستن ابو بكر و عمر در « عريش » « 3 » افضل بود از جهاد كردن امير المؤمنين عليه السّلام با كافران به شمشير ، از براى آنكه ابو بكر و عمر با حضرت بودند و هر جا كه مىبود آن حضرت و تدبر امور مىكردند با حضرت و اگر ايشان افضل خلق نبودند نزد وى مخصوص نمىگردانيد ايشان را به نشستن با خودش ، پس به چه چيز دفع مىكنيد شما حرف اين جماعت را ؟
[ پاسخ شيخ با استدلال به آيه قاعدين ]
شيخ گفت كه طريق اين قول اين است كه بر عكس كنند و روش كلام اين است كه قلب كنند ( يعنى اين دليل بر افضليت على بن ابى طالب عليه السّلام بكنند ) ، زيرا نبى صلّى اللَّه عليه و آله اگر مىدانست كه ايشان از جملهء جهادكنندگانند و خودشان مبارزت مىكنند با أمثال و أقران خود و مىكشند اهل كفر را و حاصل مىشود از
هامش
( 1 ) . شيخ مفيد مىنويسد : « سبب ناميده شدن آنها به اعتزال اين است كه اين لقب زمانى به آنها اطلاق شد كه قائل به اصل « منزلة بين المنزلتين » شدند و اين اصل را اولين بار و اصل بن عطاء وفات : 131 هجرى قمرى احداث كرد و دلائلى بر آن اقامه نمود سپس عمرو بن عبيد ( برادر زن و اصل ) از آن تبعيّت و دفاع كرد و جمعى با اين عقيده موافقت نمودند و همين عقيده باعث شد كه اين دو نفر از مجلس درس حسن بصرى كنارگيرى و اعتزال گزينند و مردم نيز به اين علّت آنها را معتزله ناميدند كه از مجلس حسن بصرى كنارهگيرى نموده بودند » « اوائل المقالات » ص 37 معتزله حدود بيست فرقه بودند كه همگى بر پنج اصل اتفاق نظر داشتند كه عبارتند از : توحيد ، عدل ، وعيد و وعد ، منزلة بين المنزلتين و امر به معروف و نهى از منكر . ر . ك : « تبصرة العوام » ص 47 ، « الملل و النحل » 1 / 50
( 2 ) . حشويه : « حشو » در لغت به معنى چيزهايى از پنبه و پشم و غير آن است كه لحاف و بالش و تشك را با آنها پر كنند و كلام زايد را كه در اداى مطلب واقع شود « حشو » گويند . حشويه در اسلام لقب تحقير آميزى است كه بعضى از علماى كلام اسلام مانند « معتزله » به « اصحاب حديث » دادند ؟ زيرا اصحاب حديث غالبا قايل به « تجسّم » و « تشبيه » خداوند بودند . « فرهنگ اسلامى فرق اسلامى » ص 158
( 3 ) . منظور سايهبانى است كه در جنگ بدر براى پيامبر ساختند « فرهنگ فرق اسلامى » ص 158 و خود نيز به بهانه حفاظت از ايشان در همان جا ماندند و با دشمن نجنگيدند ر . ك : « تاريخ الخلفاء سيوطى » ص 37