فصل 8 [ مناظره شيخ مفيد با شطوى معتزلى ] - [ اجماع مسلمانان بر اسلام ابو بكر و عمر ]
سؤال كرد از شيخ - ادام اللَّه عزّه - مردى از معتزله كه معروف بود به « ابو عمرو شطوى » « 1 » پس گفت به شيخ ، كه آيا حق نيست اينكه اجماع كردند امت بر اينكه ابو بكر و عمر به حسب ظاهر مسلمان بودند ؟
پس شيخ به او گفت : بلى اجماع كردند بر اينكه ايشان بر ظاهر اسلام بودند زمانى چند ، اما اينكه اجماع كردند بر اينكه در جميع احوال بر ظاهر اسلام بودند پس در اين ، اجماع نيست ، از براى اينكه ايشان اول مرتبه كافر بودند و از براى وجود طايفهء كثير العدد كه قائلند به اينكه ايشان بعد از ظاهر كردن اسلام بر ظاهر كفر بودند ، به سبب آنكه انكار نص مىكردند و ظاهر مىشد از ايشان نفاق در حيات نبى صلّى اللَّه عليه و آله ، پس شطوى گفت : به تحقيق باطل شد آن چيزى كه اراده داشتم كه بناء آن بر اين سؤال گذارم به سبب آن چيزى كه ايراد كردى تو و من گمان داشتم كه بناگذارى قول را بر آن چيزى كه سؤال كردم من از تو يعنى آن را حق دانى .
پس شيخ به او گفت : به تحقيق شنيدى تو چيزى را كه نزد من بود و به تحقيق دانستم من آن چيزى را كه اراده كردى تو ، پس تمكين ندادم تو را از آن و ليكن من تو را مضطرّ مىسازم به افتادن در چيزى كه گمان داشتى تو كه خصم خود را در آن مىاندازى .
پس فرمود آيا حق نيست كه امت اجماع كردند بر اينكه كسى كه اعتراف كند به شك در دين خدا و ريب در نبوت رسول صلّى اللَّه عليه و آله پس به تحقيق اعتراف كرده است به كفر و اقرار به آن كرده است .
هامش
( 1 ) . در متن عربى « شطوى » آمده است چون منسوب به « شطا » ى مصر مىباشد كه محمد بن احمد بن هلال شطوى نيز منسوب به آنجاست از آنچه در متن فارسى « شوطى » ذكر شده بود به « شطوى » تصحيح شد . ر . ك : اللّباب في تهذيب الأنساب ابن اثير » 2 / 196 .