آن مخالف آن چيزى است كه ادعا مىكنند اين قوم احمق . و هيچ فرق نيست ميان كسى كه حمل كند مذهب نظام را بر آنچه اين جماعت ذكر كردهاند كه اصلا از عبارات آن مفهوم نمىشود و ميان كسى كه حمل كند مذهب خوارج را بر غير آنچه مفهوم همه كس است از مذهب ايشان ، بلكه حملكنندهء مذهب نظام بر آنچه مذكور شد مانند كسى است كه ادعا كند معنى مذهب شيعه را در كلام خوارج و ادعا كند معنى مذهب خوارج را در كلام شيعه . و همچنين مذهب هر كس را كه از صريح كلام او مفهوم مىشود بر مذهب مخالف او حمل كند . و نزديكتر چيزى كه باطل مىكند سخن اين طايفه معتزله را كه هوادارى نظام كردهاند و از روى ستيزه و لجاج عذر براى نظام گفتهاند و كلام او را بر خلاف آنچه ما حكايت كرديم حمل كردهاند ، آن چيزى است كه گواهى داده جاحظ براو و حكايت كرده از او به عنوان تصريح كه اصلا شك و ريب به آن راه ندارد .
و سخن جاحظ آن است كه گفته است : به تحقيق ابراهيم تشدّدكنندهترين مردم است بر رافضيان به علت بغضى كه ايشان با ابو بكر و عمر و ابو عبيده دارند .
و تشددكنندهترين مردمان است بر خوارج به واسطهء دشمنى كه ايشان با على بن ابى طالب عليه السّلام و عثمان و طلحه و زبير و عايشه دارند و همچنين تشددكنندهترين مردمان است با طايفه معتزله به واسطه دشمنى ايشان به سعد و ابن عمر و محمد بن مسلمه و اسامة بن زيد و زيد بن ثابت و سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل و هر كه اعتقاد نداشته باشد به مقاتله با گروهى كه خروج كنند بر امام زمان و گويند كه آدمى را سزاوار نزد خداى تعالى آن است كه مقتول باشد نه قاتل .
و با آنكه تشدد بىحد بر اين جماعت كرده و عيب كرده بر اينها به واسطه بغض و دشمنى با صحابه هر گاه بازگشت مىكند به سوى سخن كردن در اصول و قواعد فتوى ، مىگرود به چيزى چند كه خود تشدد مىنمود و غضب مىكرد بر گرويدن طوايف مذكوره به آن چيزها يعنى خود تشدد مىكرد بر آن طوايف به واسطه دشمنى با صحابه . و هر گاه بر سر تحقيق قواعد فتوى مىآيد دشمنى او با صحابه
الفصول المختارة ( دفاع از تشيع ) ( فارسى ) — صفحة 433
مساهمون: الشيخ المفيد
ص٤٣٣