و هلاك هر كس كه آن حضرت وعيد مىكرد او را به هلاك .
پس متنبّه شو به اين و بدان ديگر كه بعضى از جمعى نيز كه ايمان به آن حضرت آورده بودند منافق بودند و ملحق مىشدند در مخالفت آن حضرت به اهل كفر و ضلال با آنكه اين بحث صحيح نيست از اصحاب معارف از معتزله ؛ زيرا ايشان گمان مىكنند اكثر جماعتى كه مخالفت كردهاند با انبيا عليهم السّلام از اهل عناد بودند و جمهور جمعى كه اظهار جهل به خداى تعالى مىكردند عارف بودند به وى بر حقيقت و عالم بودند به صدق انبيا عليهم السّلام ، ليكن مخالفت مىكردند از روى عناد و لجاج .
پس بنا بر اين ، احتمال دارد كه حكم در اهل رجعت نيز به اين طريق باشد و به تحقيق خداى تعالى فرموده است :
وَ لَوْ تَرى إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقالُوا يا لَيْتَنا نُرَدُّ وَ لا نُكَذِّبَ بِآياتِ رَبِّنا وَ نَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ بَلْ بَدا لَهُمْ ما كانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ وَ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ
« 1 » ؛ يعنى اگر تو ببينى كافران را وقتى كه مىايستند در برابر جهنم پس مىگويند كاشكى برمىگشتيم به دنيا اينكه تكذيب نكنيم آيات خداى تعالى را و از اهل ايمان باشيم .
هر آينه تعجب خواهى كرد و به درستى كه ايشان دروغ مىگويند بلكه چون ظاهر شده است براى ايشان آنچه مخفى مىداشتند از اعمال قبيح پس آرزو مىكنند آن را براى اخفاء آن و اگر برگردند به دنيا عود مىكنند به آنچه نهى كرده شدهاند از آن از كفر و فسق .
پس اخبار كرده است خداى تعالى به اينكه اهل عقاب اگر برگردند به دنيا عود مىكنند به كفر و فساد با وجود آنچه مشاهده كردهاند در قبور و در محشر از اهوال و آنچه چشيدهاند از عذاب اليم و عقاب عظيم . پس در رجعت نيز چنين خواهند بود .
هامش
( 1 ) سوره انعام ، آيه 27 - 28 .