( نقل كردهاند ابو لهب سنگى برداشت كه به رسول صلّى اللَّه عليه و آله بزند پس اين سوره نازل شد ) ؛ يعنى هلاك با دستهاى ابو لهب و هلاك شد خودش و نفع نكرد به او در رد اين عذاب مال او و هر چه كسب كرده بود . و داخل مىشود در آتشى شعله دار يعنى آتش جهنم .
پس حكم كرده است خداى تعالى براو به آتش و ايمن بوده است از اينكه توبه كند و برگردد به چيزى كه باعث ثواب شود . و هر گاه بوده باشد امر به اين طريق ، باطل مىشود به اين جواب آنچه ايشان توهّم كردهاند .
و جواب ديگر اين است كه خداى تعالى هر گاه رد كند كافران را در رجعت تا اينكه انتقام بكشد از ايشان قبول نمىكند توبهء ايشان را و خواهند بود مثل فرعون وقتى كه غرق مىشد :
قالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُوا إِسْرائِيلَ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ
« 1 » ؛ يعنى گفت ايمان آوردم به اينكه نيست خدائى غير از خدائى كه ايمان آوردند به او بنى اسرائيل و من حالا از جملهء مسلمانانم . پس خداى تعالى فرموده است :
آلْآنَ وَ قَدْ عَصَيْتَ قَبْلُ وَ كُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ
« 2 » ؛ يعنى حالا ايمان مىآورى كه از روى اضطرار است و توبه قبول نمىشود و حال آنكه عصيان كردهاى قبل از اين و از اهل فساد بودى در ايامى كه اختيار داشتى .
پس رد كرده است خداى تعالى ايمان او را و نفع نكرده است به او در آن حال پشيمانى و باز ايستادن از كفر . و مثل اهل آخرت كه قبول نمىكند خداى تعالى توبهء ايشان را و نفع نمىكند به ايشان پشيمانى ؛ زيرا در آن وقت مضطر مىشوند به توبه و ديگر آنكه مصلحت منع مىكند از اينكه توبه هميشه قبول شود و واجب مىسازد اختصاص قبول آن را به بعضى اوقات .
و وجه اين ظاهر است و اين جواب صحيح است بنا بر مذهب اهل امامت و وارد
هامش
( 1 ) سوره يونس ، آيه 90 .
( 2 ) سوره يونس ، آيه 91 .