فصل 59 [ بحث در باره توبه طلحه و زبير ]
كلام شيخ - ادام اللَّه عزّه - در باب توبه طلحه « 1 » و زبير « 2 » چنان كه معتزله دعوى كردهاند . شيخ فرمود : امّا طلحه ، پس او كشته شد ميان هر دو صف در حالى كه مصمّم بود بر جنگ . و اين حال ظاهرش اقامت بر فسق است و كسى كه دعوى كند باطنى ، خلاف اين دعوى كرده است علم غيب را و واجب نيست قبول قولش مگر به دليلى و نيست دليلى بر اين با آنكه اخبار مستفيض شده است ( 30 ) از امير المؤمنين عليه السّلام به اينكه آن حضرت گذشت بر كشتهء وى ، پس فرمود كه بنشانيد طلحه را . نشاندند او را فرمود : آيا حق يافتى تو آنچه را وعده كرده بود به تو رب تو ؟
پس به تحقيق حق يافتم من آنچه را وعده كرده بود رب من . بعد از آن فرمود :
بخوابانيد وى را .
( 31 ) و فرموده است در موضع ديگر كه گذشته بود به روى : به تحقيق بود تو را با رسول صلّى اللَّه عليه و آله صحبتى ليكن شيطان داخل شد در دماغ تو و انداخت تو را در آتش . « 3 » ( 32 ) و نوشته است آن حضرت به عمّال خود در آفاق فتح نامهاى و ذكر كرده است در آن در ضمن كلامى طويل :
« إن اللَّه تعالى قتل طلحة و الزّبير على بغيهما و شقاقهما و نكثهما و هزم جمعهما و ردّ
هامش
( 1 ) طلحة بن عبيد اللَّه بن عثمان بن عمرو جزو اولين كسانى بود كه به پيامبر ايمان آورد و اولين كسى بود كه با على عليه السّلام بيعت نمود و نخستين شخص هم هست كه پيمانشكنى كرد و به مخالفت با حكومت عدالتگستر امير المؤمنين عليه السّلام پرداخت . حضرت على عليه السّلام خطاب به ابن عباس ، مىفرمايد : « با طلحه ديدار مكن ، كه گاوى را ماند شاخها راست كرده ، به كار دشوار پا گذارد و آن را آسان پندارد . » « نهج البلاغه » كلام 31 ، « الاصابة » 3 / 430 .
( 2 ) . زبير بن عوّام بن خويلد پسر عمه على عليه السّلام مىباشد ( صفيّه عمّه على عليه السّلام است ) زبير با طلحه پيمان اخوّت بسته بود و همراه او نيز به مخالفت با على عليه السّلام برخاست . امير المؤمنين عليه السّلام در باره انحراف او ، مىفرمايد : ( زبير ) هميشه از ما اهل بيت بود تا آنكه تا فرخندهاش عبد اللَّه پا به جوانى گذاشت ( و پدر را از راه بدر برد ) . « نهج البلاغه » حكمت 453 ، « الاصابة » 2 / 457 .
( 3 ) . « الكافئة » ص 25 ، حديث 25 .