وَ الصَّابِرِينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ
« 1 » ؛ يعنى و صابرين در فقر و كوفت و جهاد . و يافت نمىشود احدى كه صبر كرده باشد با رسول صلّى اللَّه عليه و آله نزد شدايد غير از آن حضرت . زيرا او به اتفاق دوست و دشمن پشت مگردانيد از جنگ هرگز و نگريخته از هيچ كس از امثال خود در شجاعت و نترسيده در جنگ از هيچ كس و از دشمن . پس چون كامل كرده است آن حضرت جميع اين صفات را .
فرمود خداى تعالى :
أُولئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا
. . . « 2 » آن كس كه مأموريد شما به اتباع او از جملهء « صادقين » آن كسى است كه جمع شده باشد در او جميع اين صفات و او امير المؤمنين عليه السّلام است . و به درستى كه تعبير كرده است خداى تعالى از آن حضرت به « صيغهء جمع » براى تعظيم و تشريف وى ؛ زيرا عرب اطلاق مىكند لفظ جمع را بر واحد هر گاه اراده كند كه دلالت كند اين بر نباهت و شرافت و علوّ قدر و شرف رتبهء آن شخص و اگر چه گاه استعمال مىكند اين را در جايى كه ارادهء تعظيم ندارد هر گاه خطاب متوجه يك شخص باشد ليكن حكم شامل غير او نيز باشد .
پس اگر بگوئيم كه مراد به لفظ جمع امير المؤمنين عليه السّلام است صحيح خواهد بود ؛ زيرا او اگر چه مخصوص است به ذكر ليكن حكم جارى است در ائمه عليهم السّلام بعد از وى چنان كه ذكر كرديم و اين ظاهر است .
و الحمد للَّه تعالى و نسأله توفيقا به نصل به الى الرشاد برحمته .
هامش
( 1 ) سوره بقره ، آيه 177 .
( 2 ) سوره بقره ، آيه 177 .