كتاب همان « الفصول المختارة » است يا كتاب ديگرى است ؟ استاد عبد العزيز طباطبائى مىفرمايد : « . . . شيخ طوسى ، نجاشى و ابن شهر آشوب ، هيچ كدام كتاب « الفصول المختارة » را جزو مصنّفات شريف مرتضى ذكر نكردهاند ! آيا آنها انتساب « الفصول المختارة » را به شيخ مفيد اولى ديدهاند از انتساب آن به شريف مرتضى ؟ يا اينكه شيخ مفيد نيز كتابى به نام « الفصول من العيون و المحاسن » داشته كه به دست ما نرسيده است و آن كتاب غير از « الفصول المختارة » شريف مرتضى بوده ؟ امّا شيخ ما صاحب الذريعة رحمه اللَّه آن دو كتاب را يكى ندانسته بلكه به تغاير آنها حكم داده و منتسب ساخته هر يك از « الفصول » را به مؤلف آنها » « 1 » ولى آنچه كه به طور قطع روشن است ، تدوين و تنظيم « الفصول المختارة » موجود از شاگرد معروف و برجسته او ، شريف مرتضى علم الهدى رحمه اللَّه است ، چرا كه در جاى جاى كتاب مىگويد :
« حديث كرد مرا شيخ - ادام اللَّه عزّه - » ، « خبر داده است مرا شيخ - ايده اللَّه تعالى - » ، « از كلام شيخ - ادام اللَّه عزّه - است » ، « از حكايات شيخ است » و . . .
در موردى هم ضمن تصريح به نام خود توضيحاتى در باره يكى از فصلهاى كتاب از شيخ مفيد ، خواسته است : « شريف ابو القاسم على بن الحسين الموسوى گويد من سؤال كردم از شيخ - ادام اللَّه عزّه - كه زياد نمايد و واضح كند اين فصل را براى من . . . » . بدين ترتيب معلوم مىشود غير از تلخيص كتاب ، توضيحاتى از شيخ مفيد و يا از خود شريف مرتضى بر آن افزوده شده است چنان كه مىنويسد : « نقل كردم روزى به خدمت شيخ مفيد - ايده اللَّه - چيزى را كه ابو جعفر محمد بن عبد الرّحمن بن قبهء رازى آن را در كتاب « انصاف » ذكر كرده . . . پس شيخ فرمود . . . » .
اما علّت تلخيص و فراهم آوردن اين كتاب ، همان است كه سيد مرتضى در
هامش
( 1 ) . « المقالات و الرسالات كنگره شيخ مفيد » 1 / 270