و چون ثابت شد عقل و حكمت ابو بكر دلالت مىكند قولى كه نقل كرديم از او بر شجاعتش چنان كه بيان كرديم .
شيخ - ادام اللَّه عزّه - فرمود كه تسليم و قبول ما عقل و حسن تدبير ابو بكر را باعث اين نمىشود نه در عرف و نه در عقل و نه از جهت قرآن و سنت . زيرا او اگر چه عاقل بود چنان كه تو ذكر كردى ليكن احتمال دارد كه اين قول را گفته باشد از ترس و خوف تا اينكه شجاع و قوى بكند اصحابش را و تحريص كند جمعى را كه مخالفت او مىكردند بر نصرت وى و برانگيزاند ايشان را بر قتال با دشمنانش و قوى گرداند عزم ايشان را در يارى وى و برگرداند ايشان را از راه ايشان در خوارى وى .
و همچنين مىكنند عقلا در تدبيرات پس ظاهر مىكنند صبرى را كه در واقع ندارند و شجاعتى را كه نيست در طبيعت ايشان تا اينكه امتحان كنند او را و نظر كنند در عاقبت آن .
پس اگر اجابت كنند مخالفين وى و يارى كنند متمردين وامىگذارند جنگ را به ايشان و مىاندازند مشقت را برگردن ايشان و اگر بايستند بر مخالفت و اتفاق كنند بر ترك نصرت و عدول از يارى و معونت ظاهر مىكنند خلاف رأى پيش را و مىگويند كه حال موجب قتال بود و عزم بر آن به مرتبهء جزم و كمال .
ليكن چون ديديم كه اكثر اشياع و اتباع ما مكروه مىدانند آن را مقام اقتضاى اين كرد كه عفو كنيم ايشان را از آنچه ناخوش مىدارند و تدبير كنيم براى ايشان طريقى كه اختيار كنند آن را .
و اين چيزى است كه جارى شده است به آن عادت رؤساء در هر زمان و نقل ايشان از رأى به رأى ديگر باعث سقوط قدر ايشان پيش مردم نمىشود .
پس انكار نمىتوان كرد كه ابو بكر ظاهر كرده باشد عزم جزم بر جنگ براى تحريص قوم بر موافقت وى در آن و اظهار نكرده باشد جزع خود را تا اينكه زياد نشود تفرق ايشان و قوى شود به سبب اين رأى ايشان و اعتماد كرده باشد بر اينكه
الفصول المختارة ( دفاع از تشيع ) ( فارسى ) — صفحة 248
مساهمون: الشيخ المفيد
ص٢٤٨